Zakres materiału — poziom A1
Zakres materiału — poziom A2
Zakres materiału — poziom B1
Zakres materiału — poziom B2
Na B2 nie przybywa wiele nowych reguł — przybywa precyzji. Dlatego ta część mapy jest poukładana nie według części mowy, tylko według tego, co się nimi robi: skraca zdania, stopniuje pewność, buduje tekst i dobiera rejestr.
Wymowa i akcent
Włoska pisownia jest bardzo regularna: kto zna kilkanaście reguł, przeczyta każde słowo, nawet nie wiedząc, co znaczy. Kłopot sprawia tylko kilka połączeń liter, które polskie oko czyta po swojemu. Każde hasło w kursie ma nagranie w standardowej wymowie włoskiej.
| Zapis | Czyta się | Przykład |
|---|---|---|
| c, g przed e, i | „cz”, „dż”; samo i przed a, o, u tylko zmiękcza i nie tworzy sylaby | cena, ciao, gelato, giorno |
| c, g przed a, o, u i spółgłoską | „k”, „g” | casa, come, gatto, grazie |
| ch, gh przed e, i | twarde „k”, „g” — h jest tu tylko po to, żeby nie zmiękczyć | chiave, perché, spaghetti, funghi |
| gn | „ń” | bagno, signora, gnocchi |
| gli | miękkie, długie „l” — mniej więcej „lji” | figlio, famiglia, aglio |
| sc przed e, i | „sz” | scena, uscire, sciopero |
| sc przed a, o, u; sch | „sk” | scuola, scusi, schiena |
| z, zz | „c” albo „dz” — zależy od słowa, trzeba osłuchać | pizza, zio, zero, mezzo |
| qu | „kw” | quando, quattro, acqua |
| s między samogłoskami | na północy, także w Bolonii, zwykle „z”; przed spółgłoską dźwięczną zawsze „z” | casa, mese, sbaglio |
| h | niema, zawsze | ho, hai, hanno, hotel |
Polak czyta „pizza” i „pica” tak samo krótko. Włoch wymawia podwójną spółgłoskę wyraźnie dłużej, z małym zatrzymaniem — i to inne słowo: nono (dziewiąty) i nonno (dziadek), sete (pragnienie) i sette (siedem), caro (drogi) i carro (wóz), pala (łopata) i palla (piłka), capello (włos) i cappello (kapelusz). Wpadka Tomka nr 1: na przyjęciu przedstawił dziadka Zbyszka jako il mio nono — „mój dziewiąty”. Lenka w upał woła Ho sete!, a kiedyś krzyknęła Ho sette! — i dostała siedem cukierków. W kursie: lekcja 1 „Ciao! Come stai?” i lekcja 49 „La pronuncia”.
Akcent wyrazowy. Większość słów ma akcent na przedostatniej sylabie: casa, parlare, Bologna. Sporo ma go na trzeciej od końca i nic tego nie zaznacza: telefono, macchina, camera, a także 3. osoba liczby mnogiej czasowników: parlano, abitano (nie „parláno”!). Słowo akcentowane na ostatniej sylabie zawsze dostaje znak: città, università, perché, più, caffè, così, però, già, può.
Jaki znak? Na a, i, o, u zawsze ukośnik w lewo: à, ì, ò, ù. Na e dwa: otwarte è (è, caffè, tè) i zamknięte é w perché, benché, né, ventitré. Znak odróżnia też krótkie słowa: è (jest) i e (i), sì (tak) i si (się), là (tam) i la, dà (daje) i da (od, u). Bez znaku zostają qui, qua, su, fa, va, sto. Apostrof to nie akcent: un po' (trochę) pisze się z apostrofem, bo to skrót od poco. Na klawiaturze bez włoskich liter wielkie È to nie E' — w piśmie urzędowym liczy się poprawny znak.
Rodzajniki i przyimki z rodzajnikiem
Rodzajnik określony i nieokreślony
| Kiedy | określony, l. poj. | określony, l. mn. | nieokreślony |
|---|---|---|---|
| męski, przed większością spółgłosek | il libro | i libri | un libro |
| męski, przed s + spółgłoska, z, gn, ps, x, y | lo studente, lo zio, lo yogurt | gli studenti, gli zii, gli yogurt | uno studente, uno zio |
| męski, przed samogłoską | l'amico | gli amici | un amico |
| żeński, przed spółgłoską | la casa | le case | una casa |
| żeński, przed samogłoską | l'amica | le amiche | un'amica |
Apostrof tylko w rodzaju żeńskim. un amico pisze się bez apostrofu, a un'amica — z apostrofem. To jedyny sposób, żeby na piśmie odróżnić kolegę od koleżanki, więc warto go pilnować. Rodzajnik wybiera się według pierwszej litery następnego słowa, nie rzeczownika: lo studente, ale il nuovo studente; l'amica, ale la vecchia amica. Liczba mnoga od un i uno to dei, degli, delle (jakieś, trochę): Ho comprato dei pomodori.
Rodzajnik określony stoi także przy rzeczach ogólnych, o których po polsku mówimy „gołym” słowem: Mi piace il caffè. I gatti sono indipendenti. — mówi signora Pina, patrząc na Mortadellę. Stoi też przy dzierżawczym (la mia macchina) i przy nazwach krajów (L'Italia è bella.), ale nie po in: Abitiamo in Italia. O kimś z tytułem mówi się z rodzajnikiem (Il signor Benassi non risponde.), zwracając się do niego — bez (Buongiorno, signor Benassi!). Zawód po fare bierze rodzajnik, po essere zwykle nie: Tomek fa l'elettricista. Ewa è infermiera. W kursie: lekcja 4 „La mia famiglia” i lekcja 5 „Che lavoro fai?”.
Przyimki z rodzajnikiem
Pięć przyimków — di, a, da, in, su — zlewa się z rodzajnikiem określonym w jedno słowo. Tabelę warto umieć na wyrywki, bo bez niej nie da się powiedzieć nawet „idę do baru”.
| il | lo | la | l' | i | gli | le | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| di | del | dello | della | dell' | dei | degli | delle |
| a | al | allo | alla | all' | ai | agli | alle |
| da | dal | dallo | dalla | dall' | dai | dagli | dalle |
| in | nel | nello | nella | nell' | nei | negli | nelle |
| su | sul | sullo | sulla | sull' | sui | sugli | sulle |
W zdaniach: Tomek va al lavoro alle sette. Ewa torna dall'ospedale a mezzanotte. Le chiavi sono nella borsa. Mortadella dorme sul divano della signora Pina. Antek parla degli esami solo dopo cena. Con i per się nie zlewają: con il treno, per la scuola. Bez rodzajnika zostają utarte zwroty: a casa, in Italia, in macchina, in ufficio, a scuola.
Do osoby i do ludzi pracujących w danym miejscu idzie się z da, nie z a: Vado dal medico. Stasera andiamo da Chiara. Sono dal parrucchiere. Do miasta — a (Vado a Milano.), do kraju i regionu — in (Vado in Polonia.). Da z czasem to „od” w znaczeniu polskiego „od dwóch lat”: Abitiamo a Bologna da due anni. — w czasie teraźniejszym, bo wciąż mieszkamy. W kursie: lekcja 7 „La mia casa”, lekcja 10 „Facciamo la spesa” i lekcja 15 „In giro per la città”.
Rzeczownik, przymiotnik i stopniowanie
Rodzaj i liczba mnoga
| Typ | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| męski na -o: końcówka -i | il libro | i libri |
| żeński na -a: końcówka -e | la casa | le case |
| na -e, oba rodzaje: końcówka -i | il padre, la chiave | i padri, le chiavi |
| na -ca, -ga: dochodzi h, żeby zostało „k”, „g” | l'amica, la riga | le amiche, le righe |
| na -co, -go: różnie, uczyć się z liczbą mnogą | il cuoco, l'amico, il medico | i cuochi, gli amici, i medici |
| na -ista: rodzaj według osoby | il turista, la turista | i turisti, le turiste |
Nieodmienne i nieregularne
| Grupa | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| akcent na ostatniej sylabie — bez zmian | il caffè, la città | i caffè, le città |
| słowa obce i jednosylabowe — bez zmian | il film, il bar, il re | i film, i bar, i re |
| skróty — bez zmian, rodzaj żeński | la foto, la moto, la bici | le foto, le moto, le bici |
| męskie na -a (z greki) | il problema, il programma | i problemi, i programmi |
| żeńskie na -o | la mano, la radio | le mani, le radio |
| części ciała i parę innych: liczba mnoga żeńska na -a | il braccio, il dito, il ginocchio, l'uovo | le braccia, le dita, le ginocchia, le uova |
| całkiem nieregularne | l'uomo, il dio | gli uomini, gli dei |
il latte (mleko), il miele (miód), il mare (morze), la gente (ludzie — i czasownik w liczbie pojedynczej: La gente è gentile.), il problema, la mano. Rzeczowniki na -e najlepiej od razu zapamiętywać z rodzajnikiem. Liczba mnoga męska obejmuje grupy mieszane: i genitori to rodzice, a i figli — dzieci, także Antek z Lenką. Wpadka Tomka nr 2: u lekarza powiedział mi fanno male i bracci. I bracci to ramiona dźwigu albo lampy — elektryk powinien wiedzieć. Człowiek ma le braccia. W kursie: lekcja 9 „A tavola!” i lekcja 14 „Il corpo e la salute”.
Przymiotnik — zgoda i miejsce
| Typ | Męski | Żeński | Liczba mnoga |
|---|---|---|---|
| na -o: cztery formy | il ragazzo alto | la ragazza alta | i ragazzi alti, le ragazze alte |
| na -e: dwie formy | un appartamento grande | una casa grande | appartamenti grandi, case grandi |
| kolory nieodmienne | un maglione blu | una gonna rosa | scarpe blu, magliette viola |
Przymiotnik zgadza się z rzeczownikiem w rodzaju i liczbie, także po essere: Le lasagne sono buonissime. Grupa mieszana dostaje formę męską: Tomek ed Ewa sono stanchi. Miejsce: zwykle po rzeczowniku — odwrotnie niż po polsku: una macchina rossa, la cucina italiana. Kilka częstych przymiotników stoi przed rzeczownikiem (bello, buono, grande, piccolo, nuovo, vecchio), a niektóre zmieniają wtedy znaczenie: un uomo grande to duży mężczyzna, un grande uomo — wielki człowiek; un vecchio amico to stary znajomy, un amico vecchio — znajomy w podeszłym wieku. Dziadek Zbyszek woli tę pierwszą wersję.
bello, quello, buono
| Jak rodzajnik | bello (piękny) | quello (tamten) |
|---|---|---|
| il | un bel ragazzo | quel ragazzo |
| lo | un bello spettacolo | quello studente |
| l' | un bell'albero | quell'uomo |
| la | una bella giornata | quella signora |
| i | dei bei ricordi | quei portici |
| gli | dei begli occhi | quegli zii |
| le | delle belle case | quelle torri |
Bello i quello przed rzeczownikiem odmieniają się dokładnie jak rodzajnik określony. Po rzeczowniku i samodzielnie mają zwykłe formy: Il ragazzo è bello. Quale vuoi? Quello. Buono w liczbie pojedynczej zachowuje się jak un: un buon caffè, un buono stipendio, una buona idea, una buon'amica. Stąd życzenia Buon lavoro! i Buona giornata! W kursie: lekcja 11 „Vestiti e colori”.
Stopniowanie i porównania
| Co | Budowa | Przykład |
|---|---|---|
| wyższy niż osoba, rzecz | più + przymiotnik + di | Antek è già più alto della mamma. |
| porównanie dwóch przymiotników, czasowników albo przed przyimkiem | più + … + che | È più facile capire che parlare. Si mangia meglio a casa che al ristorante. |
| niższy | meno + … + di | Il treno è meno caro dell'aereo. |
| taki sam | come, quanto | Lenka è cocciuta come il nonno. |
| najwyższy | rodzajnik + più + di | Per Gianni, il Bologna è la squadra più bella del mondo. |
| bardzo, bardzo | -issimo | buonissimo, bellissima, carissimi |
Migliore (lepszy) i peggiore (gorszy) to przymiotniki — przy rzeczowniku: Il ragù di Pina è migliore del mio. Meglio (lepiej) i peggio (gorzej) to przysłówki — przy czasowniku: Ewa parla meglio di Tomek. Nigdy più migliore. Najlepszy to il migliore: I tortellini migliori sono quelli della nonna. Uwaga: più grande i più piccolo o rodzeństwie znaczą starszy i młodszy: Antek è il fratello più grande. W kursie: lekcja 25 „Più bello di”.
Dzierżawcze
| Po polsku | męski, l. poj. | żeński, l. poj. | męski, l. mn. | żeński, l. mn. |
|---|---|---|---|---|
| mój | il mio | la mia | i miei | le mie |
| twój | il tuo | la tua | i tuoi | le tue |
| jego, jej, pana, pani | il suo | la sua | i suoi | le sue |
| nasz | il nostro | la nostra | i nostri | le nostre |
| wasz | il vostro | la vostra | i vostri | le vostre |
| ich | il loro | la loro | i loro | le loro |
Suo to „jego” i „jej” naraz, a rodzaj zależy od rzeczy: Tomek e la sua macchina. Ewa e il suo telefono. Dzierżawczy bierze rodzajnik, z wyjątkiem członków rodziny w liczbie pojedynczej: mia moglie, mio padre, sua sorella. Rodzajnik wraca w liczbie mnogiej (i miei figli), ze zdrobnieniem (la mia sorellina) i zawsze przy loro (la loro figlia). Polskiego „swój” nie ma — mówi się po prostu „mój”, „jego”: Lenka cerca il suo peluche. W kursie: lekcja 4 „La mia famiglia”.
Zaimki: osobowe, dopełnienia, ci i ne, łączone
Zaimki osobowe — tu i Lei
| Po polsku | Zaimek | parlare | essere |
|---|---|---|---|
| ja | io | parlo | sono |
| ty | tu | parli | sei |
| on, ona | lui, lei | parla | è |
| pan, pani | Lei | parla | è |
| my | noi | parliamo | siamo |
| wy, państwo | voi | parlate | siete |
| oni, one | loro | parlano | sono |
Forma grzecznościowa to Lei z czasownikiem w 3. osobie liczby pojedynczej — jak polskie „pan ma”, tylko bez słowa „pan”. Zaimek jest formalnie żeński także wobec mężczyzny: do signora Benassiego mówi się Come sta?, a nie Come stai?, i La chiamo domani. Do kilku osób wystarczy voi. Na „ty” przechodzi się szybko — z kolegami z pracy, sąsiadami, rodzicami ze szkoły; Lei zostaje dla urzędu, lekarza, właściciela mieszkania i starszych osób. Zapytać wypada: Ci diamo del tu? Podmiot zwykle się opuszcza: Sono Tomek. brzmi naturalnie, a Io sono Tomek. — z naciskiem, jak przy przedstawianiu się w kolejce. W kursie: lekcja 2 „Di dove sei?” i lekcja 54 „Due chiacchiere”.
Zaimki dopełnienia
| Osoba | kogo? co? | komu? | zwrotny | po przyimku, z naciskiem |
|---|---|---|---|---|
| io | mi | mi | mi | me |
| tu | ti | ti | ti | te |
| lui | lo | gli | si | lui |
| lei | la | le | si | lei |
| Lei | La | Le | si | Lei |
| noi | ci | ci | ci | noi |
| voi | vi | vi | vi | voi |
| loro | li, le | gli | si | loro |
Miejsce: przed odmienionym czasownikiem (Lo vedo. Ti chiamo stasera.), a doklejony na końcu bezokolicznika, gerundio i trybu rozkazującego: Voglio vederlo. albo Lo voglio vedere.; Guardandolo bene…; Chiamalo! Przed samogłoską i h lo i la tracą samogłoskę: L'ho visto. L'ho vista. Polska pułapka: gli (jemu, im) i le (jej) brzmią niewinnie, ale pomyłka zmienia płeć rozmówcy. Wpadka Tomka nr 3: o rozmowie z szefem powiedział koledze Le ho detto tutto — od tamtej pory Gianni dopytuje, kim jest „ona”. Poprawnie: Gli ho detto tutto. W kursie: lekcja 23 „Lo, la, gli, le”.
Gdy przed avere stoi lo, la, li, le, imiesłów zgadza się z nim w rodzaju i liczbie: Hai visto Chiara? Sì, l'ho vista ieri. Le chiavi? Le ho lasciate in macchina. I tortellini? Li ha mangiati il nonno. To samo z ne: Quante birre hai bevuto? Ne ho bevute due.
ci i ne
| Zaimek | Znaczy | Przykład |
|---|---|---|
| ci | tam, do tego miejsca | Vai spesso a Modena? Sì, ci vado ogni settimana. |
| ci | o tym, w to (po pensare a, credere a) | Non ti preoccupare, ci penso io. |
| ci | ci vuole, ci vogliono — potrzeba, trzeba (czasu, rzeczy) | Ci vuole un'ora. Ci vogliono due ore. |
| ne | tego, z tego — przy liczbie i ilości | Quanti figli avete? Ne abbiamo due. |
| ne | o tym, z tego (po parlare di, avere bisogno di) | Ne parliamo domani. |
Przy avere w mowie potocznej dochodzi ci i zaimek zmienia się w ce: Hai le chiavi? Sì, ce l'ho. No, non ce l'ho. Słowa ne nie wolno pomijać: Ho due brzmi jak urwane zdanie — poprawnie Ne ho due. Zwroty warto znać na pamięć: Me ne vado. (idę sobie), Non ce la faccio più. (już nie daję rady). W kursie: lekcja 24 „Ci e ne” i lekcja 67 „Farcela e cavarsela”.
Zaimki łączone — me lo, glielo, ce ne
| Komu | + lo | + la | + li | + le | + ne |
|---|---|---|---|---|---|
| mnie | me lo | me la | me li | me le | me ne |
| tobie | te lo | te la | te li | te le | te ne |
| jemu, jej, panu, im | glielo | gliela | glieli | gliele | gliene |
| nam | ce lo | ce la | ce li | ce le | ce ne |
| wam | ve lo | ve la | ve li | ve le | ve ne |
| sobie, się | se lo | se la | se li | se le | se ne |
Najpierw „komu”, potem „co”. mi, ti, ci, vi, si zmieniają się w me, te, ce, ve, se, a gli i le sklejają się z drugim zaimkiem w jedno słowo: Glielo dico io. — mówi Ewa, gdy trzeba po raz trzeci powiedzieć signorowi Benassiemu o cieknącym kranie. Ta sama forma znaczy „mu to”, „jej to”, „panu to” i „im to”. Z imiesłowem: Gliel'ho detto. Przy bezokoliczniku i rozkaźniku całość doklejona: Puoi portarmelo? Dammelo! Diglielo! W kursie: lekcja 38 „Glielo dico io”.
Essere i avere, c'è i ci sono, piacere
essere i avere
| Osoba | essere (być) | avere (mieć) |
|---|---|---|
| io | sono | ho |
| tu | sei | hai |
| lui, lei, Lei | è | ha |
| noi | siamo | abbiamo |
| voi | siete | avete |
| loro | sono | hanno |
avere tam, gdzie Polak mówi „być”
| Po polsku | Po włosku |
|---|---|
| Mam 38 lat. | Ho trentotto anni. |
| Jestem głodny. | Ho fame. |
| Chce mi się pić. | Ho sete. |
| Zimno mi. Gorąco mi. | Ho freddo. Ho caldo. |
| Boję się. | Ho paura. |
| Spieszę się. | Ho fretta. |
| Chce mi się spać. | Ho sonno. |
| Masz rację. | Hai ragione. |
| Potrzebuję śrubokręta. | Ho bisogno di un cacciavite. |
| Mam ochotę na lody. | Ho voglia di un gelato. |
Polak mówi „jestem głodny”, Włoch „mam głód” — więc „bardzo” to tanta albo molta, zgodnie z rodzajem rzeczownika: Ho tanta fame. Ho molto freddo. O pogodzie mówi się Fa freddo., o sobie Ho freddo., a o rzeczy La minestra è calda. Wpadka Tomka nr 4: pierwszego dnia w pracy na pytanie o wiek odpowiedział Sono trentotto anni — Gianni zapytał, od kiedy. W kursie: lekcja 2 „Di dove sei?” i lekcja 3 „I numeri”.
c'è i ci sono czy è
| Forma | Kiedy | Przykład |
|---|---|---|
| c'è, ci sono | czy coś w ogóle jest; nowa informacja; z un, una, liczebnikiem albo bez rodzajnika | C'è un bar sotto casa. Ci sono due farmacie in via Saragozza. |
| è, sono | gdzie jest rzecz albo osoba konkretna, już znana | Dov'è Mortadella? È sotto il letto. Le chiavi sono sul tavolo. |
C'è stoi przy liczbie pojedynczej, ci sono — przy mnogiej. W przeszłości: c'era, c'erano, c'è stato; w przyszłości ci sarà. Przez telefon C'è Tomek? znaczy „czy jest Tomek?”, a pokazując coś, mówi się ecco: Ecco le chiavi! W kursie: lekcja 7 „La mia casa”.
piacere i czasowniki podobne
| Komu | Jedna rzecz, czynność | Wiele rzeczy |
|---|---|---|
| mnie | Mi piace il caffè. | Mi piacciono i tortellini. |
| tobie | Ti piace ballare? | Ti piacciono i gatti? |
| jemu | Gli piace il calcio. | Ad Antek piacciono i videogiochi. |
| jej, panu, pani | Le piace Bologna? | A Lenka piacciono i cavalli. |
| nam | Ci piace il mare. | Ci piacciono i portici. |
| wam | Vi piace la mortadella? | Vi piacciono le lasagne? |
| im | Gli piace cenare tardi. | Gli piacciono le serie TV. |
Podmiotem jest rzecz, która się podoba, więc to ona decyduje o formie: piace przy jednej rzeczy i bezokoliczniku, piacciono przy wielu. Osoba stoi w zaimku mi, ti, gli, le… — nigdy io piaccio la pizza, co znaczy mniej więcej „ja podobam się pizzy”. Dla podkreślenia: A me piace. Anche a me. Neanche a me. W przeszłości z essere: Mi è piaciuta la festa. Ci sono piaciuti i tortellini. Tak samo działają mancare (Al nonno Zbyszek manca la Polonia.), servire (Mi serve un cacciavite.), sembrare, interessare i fare male (Mi fa male la testa. Mi fanno male i piedi.). W kursie: lekcja 12 „Mi piace” i lekcja 14 „Il corpo e la salute”.
Czas teraźniejszy, zwrotne, stare + gerundio
Presente — czasowniki regularne
| Osoba | parlare | prendere | dormire | capire |
|---|---|---|---|---|
| io | parlo | prendo | dormo | capisco |
| tu | parli | prendi | dormi | capisci |
| lui, lei, Lei | parla | prende | dorme | capisce |
| noi | parliamo | prendiamo | dormiamo | capiamo |
| voi | parlate | prendete | dormite | capite |
| loro | parlano | prendono | dormono | capiscono |
Wstawka -isc-. Część czasowników na -ire dokłada -isc- w formach io, tu, lui i loro: capire, finire, preferire, pulire, spedire, costruire. Nie da się tego zgadnąć — trzeba zapamiętać z bezokolicznikiem: Finisco alle cinque. Preferisci il mare o la montagna? Pisownia pilnuje wymowy: cercare daje cerchi, cerchiamo; pagare — paghi; mangiare i studiare mają jedno i: mangi, studi. Presente służy też do najbliższej przyszłości: Domani lavoro. Pytanie różni się od zdania tylko intonacją: Lavori domani? W kursie: lekcja 5 „Che lavoro fai?”.
Presente — najważniejsze nieregularne
| Bezokolicznik | io | tu | lui | noi | voi | loro |
|---|---|---|---|---|---|---|
| andare | vado | vai | va | andiamo | andate | vanno |
| venire | vengo | vieni | viene | veniamo | venite | vengono |
| fare | faccio | fai | fa | facciamo | fate | fanno |
| dare | do | dai | dà | diamo | date | danno |
| stare | sto | stai | sta | stiamo | state | stanno |
| dire | dico | dici | dice | diciamo | dite | dicono |
| uscire | esco | esci | esce | usciamo | uscite | escono |
| potere | posso | puoi | può | possiamo | potete | possono |
| volere | voglio | vuoi | vuole | vogliamo | volete | vogliono |
| dovere | devo | devi | deve | dobbiamo | dovete | devono |
| sapere | so | sai | sa | sappiamo | sapete | sanno |
Po potere, volere, dovere bezokolicznik stoi bez przyimka: Devo andare. Posso entrare? Grzeczniej niż voglio jest vorrei (chciałbym): Vorrei un caffè, per favore. Inne częste: bere (bevo), rimanere (rimango, rimangono), tenere (tengo), salire (salgo). Signor Benassi zna passare lepiej niż ktokolwiek: Domani passo. — co w praktyce znaczy „kiedyś”. W kursie: lekcja 15 „In giro per la città”, lekcja 16 „Il fine settimana” i lekcja 17 „Verbi irregolari”.
Sapere to wiedzieć i umieć (So nuotare.), conoscere — znać osobę lub miejsce (Conosco Gianni da un anno.). Potere to móc, gdy coś pozwala albo przeszkadza: Oggi non posso nuotare, ho il raffreddore. Non so nuotare. znaczy, że w ogóle nie umiem. Andare to iść dokądś, venire — przyjść tam, gdzie jest rozmówca: Vieni alla festa? Sì, vengo! (nie vado). Portare to nieść i przynieść, prendere — wziąć.
Czasowniki zwrotne
| Osoba | alzarsi (wstawać) | vestirsi (ubierać się) |
|---|---|---|
| io | mi alzo | mi vesto |
| tu | ti alzi | ti vesti |
| lui, lei, Lei | si alza | si veste |
| noi | ci alziamo | ci vestiamo |
| voi | vi alzate | vi vestite |
| loro | si alzano | si vestono |
Polskie „się” jest jedno, włoski zaimek zmienia się z osobą. Stoi przed odmienionym czasownikiem albo doklejony do bezokolicznika: Mi devo alzare presto. albo Devo alzarmi presto. W czasie przeszłym zawsze z essere: Ewa si è svegliata alle cinque. Zwrotność nie zawsze pokrywa się z polską: „uczyć się” to studiare albo imparare — bez si; „zostać” to rimanere; a addormentarsi (zasnąć) i ricordarsi (pamiętać) mają si. Tomek si sveglia alle sei, Antek alle sette e mezza, e la domenica Lenka sveglia tutti alle cinque. W kursie: lekcja 18 „La mia giornata”.
stare + gerundio i stare per
| Bezokolicznik | Gerundio | Reguła |
|---|---|---|
| parlare | parlando | -are: końcówka -ando |
| prendere, dormire | prendendo, dormendo | -ere, -ire: końcówka -endo |
| fare, dire, bere | facendo, dicendo, bevendo | od dawnego tematu |
Stare + gerundio podkreśla, że coś trwa właśnie teraz: Che stai facendo? Sto cucinando. Do zwyczajów i zwykłych opisów wystarcza presente. Zaimek stoi przed stare albo doklejony do gerundio: Lo sto facendo. Sto facendolo. W przeszłości tło z stavo: Stavo uscendo quando hai chiamato. Stare per + bezokolicznik to „zaraz”, „właśnie mam”: Il treno sta per partire. Sto per uscire, ti richiamo. Gerundio samo skraca zdanie: Tornando a casa, ho visto Gianni. Sbagliando s'impara. W kursie: lekcja 31 „Al telefono e su WhatsApp”, lekcja 61 „Finito il lavoro” i lekcja 62 „Mettersi a, smettere di”.
Czasy przeszłe
Polski ma jeden czas przeszły i aspekt (robiłem, zrobiłem). Włoski ma dwa czasy przeszłe używane na co dzień, trzeci do kolejności zdarzeń i czwarty, który trzeba umieć rozpoznać w książkach — każdy ma swoje zadanie.
| Czas | Budowa | Kiedy | Przykład |
|---|---|---|---|
| passato prossimo | avere albo essere + imiesłów | zamknięte zdarzenie: co się stało, także wczoraj i dawno temu | Ieri ho lavorato dieci ore. |
| imperfetto | -avo, -evo, -ivo | tło, opis, zwyczaj w przeszłości | Prima lavoravo in Polonia. |
| trapassato prossimo | avevo albo ero + imiesłów | coś wcześniej niż inna przeszłość | Quando sono arrivato, Gianni era già andato via. |
| passato remoto | własne końcówki | literatura, historia; w mowie głównie na południu | Marconi nacque a Bologna nel 1874. |
Passato prossimo z avere
| Osoba | avere | + imiesłów |
|---|---|---|
| io | ho | mangiato |
| tu | hai | lavorato |
| lui, lei, Lei | ha | venduto |
| noi | abbiamo | dormito |
| voi | avete | fatto |
| loro | hanno | detto |
Imiesłów regularny: -are daje -ato, -ere — -uto, -ire — -ito: mangiato, venduto, dormito. Z avere imiesłów się nie zmienia (Ewa ha lavorato.), chyba że przed nim stoi zaimek lo, la, li, le albo ne — zob. dział o zaimkach. W kursie: lekcja 19 „Che cosa hai fatto?”.
Nieregularne imiesłowy
| Bezokolicznik | Imiesłów | Bezokolicznik | Imiesłów |
|---|---|---|---|
| fare | fatto | aprire | aperto |
| dire | detto | chiudere | chiuso |
| prendere | preso | chiedere | chiesto |
| mettere | messo | rispondere | risposto |
| vedere | visto | perdere | perso |
| leggere | letto | vincere | vinto |
| scrivere | scritto | rompere | rotto |
| bere | bevuto | spendere | speso |
| essere | stato | venire | venuto |
| nascere | nato | morire | morto |
| rimanere | rimasto | scendere | sceso |
Wpadka Tomka nr 5: po awarii u klienta zameldował szefowi Ho rompato il quadro. Gianni najpierw się przestraszył, potem poprawił: Hai rotto il quadro elettrico? Na szczęście tylko bezpiecznik.
Passato prossimo z essere — i zgoda imiesłowu
| Osoba | mężczyzna | kobieta |
|---|---|---|
| io | sono andato | sono andata |
| tu | sei andato | sei andata |
| lui, lei, Lei | è andato | è andata |
| noi | siamo andati | siamo andate |
| voi | siete andati | siete andate |
| loro | sono andati | sono andate |
Z essere łączą się: czasowniki ruchu do celu (andare, venire, arrivare, partire, tornare, uscire, entrare, cadere), zmiany i stanu (diventare, nascere, morire, essere, stare, rimanere), wszystkie zwrotne (mi sono alzato) oraz piacere, succedere, costare. Wtedy imiesłów zgadza się z podmiotem jak przymiotnik: Ewa è tornata tardi. Tomek ed Ewa sono andati al mare. Ewa e Lenka sono andate al parco. Reszta, czyli zdecydowana większość, bierze avere. Pytanie pomocnicze: czy czasownik może mieć dopełnienie „kogo? co?” — jeśli tak, prawie na pewno avere. Niektóre mają oba: Ho finito il lavoro., ale Il film è finito.; Ho passato una bella giornata., ale Il signor Benassi non è ancora passato. W kursie: lekcja 20 „Sono andato al mare”.
Imperfetto
| Osoba | parlare | prendere | dormire | essere |
|---|---|---|---|---|
| io | parlavo | prendevo | dormivo | ero |
| tu | parlavi | prendevi | dormivi | eri |
| lui, lei, Lei | parlava | prendeva | dormiva | era |
| noi | parlavamo | prendevamo | dormivamo | eravamo |
| voi | parlavate | prendevate | dormivate | eravate |
| loro | parlavano | prendevano | dormivano | erano |
Najprostszy czas w odmianie: prawie wszystkie czasowniki są regularne. Wyjątki to essere i kilka czasowników z dawnym tematem: fare (facevo), dire (dicevo), bere (bevevo). Imperfetto maluje tło: zwyczaje (Da bambino andavo a scuola a piedi.), opisy, wiek, godzinę i pogodę w przeszłości (Erano le dieci. Avevo sette anni. Pioveva.), a w sklepie służy grzeczności: Volevo un etto di mortadella. Dziadek Zbyszek zaczyna tak każdą opowieść: Quando ero giovane, il pane costava pochissimo. W kursie: lekcja 21 „Quando ero piccolo”.
Passato prossimo czy imperfetto
| Imperfetto — tło, „co się działo” | Passato prossimo — zdarzenie, „co się stało” |
|---|---|
| Facevo la doccia | quando ha squillato il telefono. |
| Mortadella dormiva sul divano | quando è entrato Tomek con il trapano. |
| Pioveva molto, | così siamo rimasti a casa. |
| C'era il sole e la spiaggia era piena. | Quel giorno Lenka ha imparato a nuotare. |
Pytanie kontrolne: czy to zamknięte zdarzenie, które popycha opowieść do przodu (passato prossimo), czy tło, opis albo zwyczaj (imperfetto)? Polskie „zrobiłem” to zwykle passato prossimo, a „robiłem” często imperfetto — ale okres zamknięty, nawet długi i nawet „niedokonany” po polsku, idzie w passato prossimo: Ieri ho lavorato tutto il giorno. Ho abitato tre anni a Cracovia. Dwie równoległe czynności w tle łączy mentre: Mentre Ewa lavorava, Tomek cucinava. W kursie: lekcja 22 „Passato prossimo o imperfetto?” i lekcja 51 „Raccontare una storia”.
Trapassato prossimo
avevo, avevi, aveva… albo ero, eri, era… + imiesłów — z tym samym wyborem essere lub avere co w passato prossimo. Opowiada o tym, co stało się wcześniej niż inna przeszłość. Polski radzi sobie słówkiem „już”, włoski wymaga osobnego czasu: Quando siamo arrivati in stazione, il treno era già partito. Non avevo mai mangiato i tortellini in brodo prima di vivere a Bologna. W kursie: lekcja 39 „Era già partito”.
Passato remoto — do rozpoznawania
| Osoba | parlare | credere | dormire | essere |
|---|---|---|---|---|
| io | parlai | credetti | dormii | fui |
| tu | parlasti | credesti | dormisti | fosti |
| lui, lei | parlò | credette | dormì | fu |
| noi | parlammo | credemmo | dormimmo | fummo |
| voi | parlaste | credeste | dormiste | foste |
| loro | parlarono | credettero | dormirono | furono |
W Bolonii w mowie go nie usłyszysz, ale w książkach, bajkach, przewodnikach i na tablicach pamiątkowych — na każdym kroku. Wystarczy rozpoznać najczęstsze formy 3. osoby: fu, ebbe, fece, disse, venne, nacque, morì, scrisse, visse. C'era una volta un pezzo di legno. Dante scrisse la Divina Commedia. Na Sycylii i w Kampanii starsi ludzie używają go w rozmowie zamiast passato prossimo. W kursie: lekcja 51 „Raccontare una storia” i lekcja 79 „Leggere letteratura”.
Futuro semplice i condizionale
Futuro semplice
| Osoba | parlare | prendere | essere | avere |
|---|---|---|---|---|
| io | parlerò | prenderò | sarò | avrò |
| tu | parlerai | prenderai | sarai | avrai |
| lui, lei, Lei | parlerà | prenderà | sarà | avrà |
| noi | parleremo | prenderemo | saremo | avremo |
| voi | parlerete | prenderete | sarete | avrete |
| loro | parleranno | prenderanno | saranno | avranno |
Końcówki dokleja się do bezokolicznika bez końcowego -e, a w czasownikach na -are a zmienia się w e: parlerò, nie parlarò. Skrócony temat mają m.in. andrò, dovrò, potrò, saprò, vedrò, vivrò, a podwójne rr — verrò, vorrò, berrò, rimarrò. Futuro to obietnica i prognoza (Domani pioverà.), a w rozmowie także przypuszczenie o teraźniejszości: Dov'è Tomek? Sarà ancora al lavoro. Gianni sarà stanco, ieri ha giocato il Bologna. O najbliższych planach Włosi mówią częściej w presente. Futuro anteriore (avrò finito) mówi, co będzie już zrobione: Quando avrò finito, ti chiamerò. W kursie: lekcja 26 „Progetti per il futuro”.
Condizionale presente i passato
| Osoba | parlare | volere | potere | essere |
|---|---|---|---|---|
| io | parlerei | vorrei | potrei | sarei |
| tu | parleresti | vorresti | potresti | saresti |
| lui, lei, Lei | parlerebbe | vorrebbe | potrebbe | sarebbe |
| noi | parleremmo | vorremmo | potremmo | saremmo |
| voi | parlereste | vorreste | potreste | sareste |
| loro | parlerebbero | vorrebbero | potrebbero | sarebbero |
Ten sam temat co w futuro i końcówki -ei, -esti, -ebbe, -emmo, -este, -ebbero. Uwaga na mm w vorremmo (chcielibyśmy) — z jednym m to vorremo (będziemy chcieli). Condizionale służy do grzecznych próśb (Vorrei un cappuccino. Potrebbe ripetere, per favore?), rad (Dovresti riposare. Al tuo posto andrei dal medico.), życzeń (Mi piacerebbe vivere al mare.) i informacji niepotwierdzonych: Secondo Gianni, il nuovo attaccante sarebbe un fenomeno.
Condizionale passato to avrei albo sarei + imiesłów: Sarei venuto, ma ero stanco. Avrei dovuto chiamarti. Włoski używa go też tam, gdzie polski ma czas przyszły w mowie zależnej: „powiedział, że przyjdzie” to Ha detto che sarebbe venuto. — nie che verrà i nie che verrebbe. Klasyka z naszej klatki: Il signor Benassi ha detto che sarebbe passato. Era marzo. W kursie: lekcja 34 „Il condizionale” i lekcja 40 „Mi ha detto che…”.
Tryb rozkazujący i congiuntivo
Imperativo
| Osoba | parlare | prendere | dormire | finire |
|---|---|---|---|---|
| tu | parla | prendi | dormi | finisci |
| Lei | parli | prenda | dorma | finisca |
| noi | parliamo | prendiamo | dormiamo | finiamo |
| voi | parlate | prendete | dormite | finite |
| przeczący tu | non parlare | non prendere | non dormire | non finire |
Forma tu czasowników na -are kończy się na -a (parla, mangia), pozostałych — jak w presente (prendi, senti). Przeczenie dla tu to non + bezokolicznik: Non toccare! Non ti preoccupare! Dla pozostałych osób wystarczy non przed formą twierdzącą: Non parli così veloce, per favore. Non fate rumore! Forma Lei to forma congiuntivo: Scusi! Prego, entri! Senta, scusi! Krótkie formy tu: va', fa', da', sta', di' (obok vai, fai, dai, stai); nieregularne Lei: vada, faccia, venga, dica, stia, abbia, sia.
Przy tu, noi, voi zaimek dokleja się na końcu: Chiamalo! Alzati! Andiamoci! Ditemi tutto. Po jednosylabowym da', di', fa', sta', va' spółgłoska zaimka się podwaja: dimmi, fallo, dammi, stammi bene, vacci — tylko gli zostaje pojedyncze: digli. Przy Lei zaimek stoi przed czasownikiem: Mi dica. Si accomodi. W przeczeniu oba szyki są dobre: Non farlo! Non lo fare! W domu Zielińskich: Antek, spegni la televisione e fai i compiti! Za ścianą: Mortadella, scendi subito dal tavolo! W kursie: lekcja 33 „Fallo subito!”.
Congiuntivo presente i passato
| Osoba | parlare | prendere | finire | essere | avere |
|---|---|---|---|---|---|
| che io | parli | prenda | finisca | sia | abbia |
| che tu | parli | prenda | finisca | sia | abbia |
| che lui, lei, Lei | parli | prenda | finisca | sia | abbia |
| che noi | parliamo | prendiamo | finiamo | siamo | abbiamo |
| che voi | parliate | prendiate | finiate | siate | abbiate |
| che loro | parlino | prendano | finiscano | siano | abbiano |
Przepis: czasowniki na -are dostają -i, pozostałe -a — „na odwrót” niż w presente. Trzy pierwsze osoby brzmią tak samo, więc często dodaje się zaimek: Penso che tu abbia ragione. Nieregularne biorą temat z formy io w presente: vado daje vada, faccio — faccia, vengo — venga, dico — dica, posso — possa, voglio — voglia; własne formy mają sappia, stia, dia, debba. Congiuntivo passato to abbia albo sia + imiesłów: Spero che Antek abbia fatto i compiti. Credo che Ewa sia già uscita. W kursie: lekcja 35 „Il congiuntivo presente”.
Congiuntivo imperfetto i trapassato
| Osoba | parlare | avere | essere | fare |
|---|---|---|---|---|
| che io | parlassi | avessi | fossi | facessi |
| che tu | parlassi | avessi | fossi | facessi |
| che lui, lei, Lei | parlasse | avesse | fosse | facesse |
| che noi | parlassimo | avessimo | fossimo | facessimo |
| che voi | parlaste | aveste | foste | faceste |
| che loro | parlassero | avessero | fossero | facessero |
Imperfetto jest prawie zawsze regularny: temat bezokolicznika + -ssi. Nieregularne to głównie essere (fossi), dare (dessi), stare (stessi) i czasowniki z dawnym tematem: facessi, dicessi, bevessi. Congiuntivo trapassato to avessi albo fossi + imiesłów. Czas w zdaniu z che zależy od czasu zdania głównego: Penso che sia facile. — Pensavo che fosse facile.; Penso che sia partito. — Pensavo che fosse partito.; Voglio che tu venga. — Volevo che tu venissi. Po come se zawsze imperfetto albo trapassato: Gianni parla come se fosse l'allenatore. W kursie: lekcja 57 „Se avessi tempo” i lekcja 60 „Pensavo che fosse facile”.
Kiedy congiuntivo
Congiuntivo pojawia się zwykle w zdaniu z che, gdy jego treść nie jest stwierdzonym faktem, tylko czyjąś opinią, życzeniem, emocją, wątpliwością albo czymś, co jeszcze się nie stało. Gdy podmiot jest ten sam, zamiast che stoi di + bezokolicznik: Penso di avere ragione. Voglio andare., ale Voglio che tu vada. Polskie „żeby” prawie zawsze oznacza congiuntivo — a włoskie „myślę, że” też, w przeciwieństwie do polskiego.
| Grupa | Wyrażenia | Przykład |
|---|---|---|
| opinia, przekonanie | penso che, credo che, mi sembra che | Penso che Gianni abbia ragione. Ale: Secondo me Gianni ha ragione. (bez che — tryb oznajmujący) |
| wola, życzenie, nadzieja | voglio che, preferisco che, spero che | Ewa vuole che Antek faccia i compiti prima di cena. |
| emocje | sono contento che, mi dispiace che, ho paura che | Mi dispiace che tu non stia bene. |
| wątpliwość | dubito che, non sono sicuro che, non so se | Dubito che il signor Benassi passi domani. |
| wyrażenia bezosobowe | è importante che, bisogna che, è meglio che, è possibile che | È importante che tu porti la tessera sanitaria. |
| spójniki | benché, sebbene, affinché, prima che, a patto che, senza che | Te lo spiego affinché tu lo capisca. Usciamo prima che piova. |
| zdanie względne o kimś szukanym, nieznanym | cerco qualcuno che, chiunque, qualunque | Cerchiamo una baby-sitter che parli polacco. |
| po stopniu najwyższym | il più, l'unico | È la pizza più buona che abbia mai mangiato. |
Pułapki: po quando o przyszłości stoi zwykły futuro, nie congiuntivo: Quando arriverai, chiamami. Perché znaczy „bo” (z trybem oznajmującym) i „żeby” (z congiuntivo): Lo dico perché è vero. Lo dico perché tu lo sappia. W luźnej rozmowie Włosi czasem pomijają congiuntivo — w pracy, w urzędzie i w piśmie warto go używać, bo świadczy o dobrej znajomości języka. Chiara poprawia go na lekcjach z uśmiechem, Luca — bez uśmiechu. W kursie: lekcja 36 „Penso che sia vero”, lekcja 37 „Prima che sia tardi” i lekcja 59 „Cerco qualcuno che sappia”.
Okresy warunkowe — zdania z se
| Typ | Po se | W drugiej części | Przykład |
|---|---|---|---|
| 1. realny | presente (albo futuro) | presente, futuro, rozkaz | Se piove, rimaniamo a casa. Se vedi Gianni, salutalo. |
| 2. możliwy albo nierzeczywisty teraz | congiuntivo imperfetto | condizionale presente | Se avessi più tempo, imparerei a suonare la chitarra. |
| 3. nierzeczywisty w przeszłości | congiuntivo trapassato | condizionale passato | Se l'avessi saputo, sarei venuto prima. |
| mieszany: przeszłość i jej skutek dziś | congiuntivo trapassato | condizionale presente | Se avessi studiato di più, oggi parlerei meglio. |
Polskie „gdybym miał… to bym kupił” ma dwa razy „by”, więc Polak kusi się o condizionale po obu stronach. Po se condizionale nie stoi nigdy: se avrei i se sarei to błędy, poprawnie se avessi, se fossi. Condizionale idzie tylko do drugiej części zdania. Kolejność części jest dowolna: Sarei più tranquillo se tu mi chiamassi. Rada na każdą okazję: Se fossi in te, chiederei a Chiara. A teoria Gianniego: Se allenassi io il Bologna, vinceremmo lo scudetto ogni anno. W mowie potocznej słychać też Se lo sapevo, venivo. (imperfetto w obu częściach) — warto to rozumieć, ale samemu mówić i pisać według tabeli. W kursie: lekcja 57 „Se avessi tempo” i lekcja 58 „Se l'avessi saputo”.
Si bezosobowe, strona bierna, mowa zależna, przeczenia i pytania
si bezosobowe i strona bierna
| Konstrukcja | Kiedy | Przykład |
|---|---|---|
| si + 3. os. l. poj. | „się”, „ludzie”, „u nas” — bez podmiotu | Qui si mangia bene. In Italia si cena verso le otto. |
| si + czasownik zgodny z rzeczą (si passivante) | ogłoszenia, przepisy; czasownik w liczbie rzeczy | Si affitta appartamento. Si vendono biciclette usate. |
| essere + imiesłów | strona bierna we wszystkich czasach; imiesłów się zgadza | La Torre degli Asinelli è stata costruita nel dodicesimo secolo. |
| venire + imiesłów | to samo, tylko w czasach prostych; podkreśla czynność | I tortellini vengono fatti a mano. |
| andare + imiesłów | „trzeba”, „należy” — język urzędów i instrukcji | Il modulo va firmato e consegnato allo sportello. |
Przy czasowniku zwrotnym si bezosobowe zmienia się w ci si: La domenica ci si alza tardi. Przymiotnik po si è stoi w liczbie mnogiej: Quando si è stanchi, si sbaglia. W czasie przeszłym si zawsze łączy się z essere: Si è parlato molto della festa. Wykonawcę w stronie biernej wprowadza da: La lettera è stata scritta da Ewa. Pisma z urzędu roją się od va + imiesłów — to nie prośba, to obowiązek. W kursie: lekcja 55 „Si dice così” i lekcja 70 „Il burocratese”.
Mowa zależna
| Ktoś mówi | Relacjonujesz później |
|---|---|
| Sono stanco. | Ha detto che era stanco. |
| Ho finito. | Ha detto che aveva finito. |
| Passo domani. | Ha detto che sarebbe passato il giorno dopo. |
| Vieni! | Mi ha detto di venire. |
| Vuoi un caffè? | Mi ha chiesto se volevo un caffè. |
| Dove abiti? | Mi ha chiesto dove abitavo. |
Gdy relacjonujesz w presente (dice che), czas się nie zmienia: Gianni dice che il Bologna vincerà. Po ha detto che czasy cofają się o krok, jak w tabeli, a rozkaz zamienia się w di + bezokolicznik. Zmieniają się też słowa czasu i miejsca: domani na il giorno dopo, ieri na il giorno prima, qui na lì. Pytanie bez pytajnika wprowadza se (czy). W kursie: lekcja 40 „Mi ha detto che…”.
Przeczenia — podwójne jak po polsku
| Twierdząco | Przecząco | Przykład |
|---|---|---|
| qualcosa | niente | Non vedo niente. |
| qualcuno | nessuno | Non è venuto nessuno. |
| sempre | mai | Non vado mai in palestra. |
| già | non ancora | Non ho ancora finito. |
| ancora | non più | Non lavoro più lì. |
| anche | neanche | Neanche io. |
Non stoi przed czasownikiem i przed zaimkami: Non lo so. Dobra wiadomość: włoski, tak jak polski, lubi podwójne przeczenie („nic nie widzę” to Non vedo niente.). Jedna różnica: gdy słowo przeczące stoi przed czasownikiem, non znika: Nessuno risponde. Niente è impossibile. W kursie: lekcja 5 „Che lavoro fai?” i lekcja 32 „Ripasso A2”.
Pytania
| Pytajnik | Znaczy | Przykład |
|---|---|---|
| che cosa | co | Che cosa prendi? |
| quale | który, jaki (z wyboru) | Qual è il tuo numero di telefono? |
| chi | kto | Chi ha mangiato la mortadella? |
| dove | gdzie, dokąd | Dov'è la fermata dell'autobus? |
| quando | kiedy | Quando è l'appuntamento? |
| come | jak | Come si dice in italiano? |
| quanto | ile | Quanto costa? |
| perché | dlaczego, bo | Perché ceniamo così tardi? Perché siamo in Italia, nonno. |
Pytanie różni się od zdania twierdzącego zwykle tylko intonacją, szyk zostaje: Tomek è a casa. Tomek è a casa? Apostrofy: dove, come, cosa przed è tracą samogłoskę (Dov'è? Com'è? Cos'è?), ale qual è pisze się bez apostrofu — to najczęstszy błąd ortograficzny także u Włochów. Quanto zgadza się z rzeczownikiem: Quanti anni hai? Quante ore lavori? W kursie: lekcja 1 „Ciao! Come stai?” i lekcja 2 „Di dove sei?”.
Liczby, godziny i daty
Liczby
| Liczba | Po włosku | Uwaga |
|---|---|---|
| 1 | uno | przed rzeczownikiem jak rodzajnik: un euro, una birra |
| 11–16 | undici, dodici, sedici | od 17 odwrotnie: diciassette, diciotto, diciannove |
| 21, 28 | ventuno, ventotto | dziesiątka traci samogłoskę przed uno i otto |
| 23 | ventitré | z akcentem na końcu |
| 100 | cento | bez „jeden”: cento euro |
| 1000 | mille | w liczbie mnogiej mila: duemila |
| 2026 | duemilaventisei | całość jednym słowem |
| 1 000 000 | un milione | z di: un milione di euro, due milioni di abitanti |
Liczby pisane słownie są jednym długim słowem: trecentoquarantacinque. Euro się nie odmienia: venti euro. Ułamki dziesiętne zapisuje się przecinkiem, jak w Polsce: 2,50 € czyta się due euro e cinquanta albo krócej due e cinquanta. Tysiące oddziela kropka (1.500). Porządkowe: primo, secondo, terzo… decimo, a od 11 końcówka -esimo: undicesimo, ventesimo. Piętra liczy się jak w Polsce: Abitiamo al terzo piano. W kursie: lekcja 3 „I numeri” i lekcja 10 „Facciamo la spesa”.
Godziny
| Godzina | Po włosku |
|---|---|
| 1:00 | È l'una. |
| 3:00 | Sono le tre. |
| 3:10 | Sono le tre e dieci. |
| 3:15 | Sono le tre e un quarto. |
| 3:30 | Sono le tre e mezza. |
| 3:45 | Sono le quattro meno un quarto. Sono le tre e quarantacinque. |
| 12:00 | È mezzogiorno. |
| 24:00 | È mezzanotte. |
| 21:00 | Sono le nove di sera. Sono le ventuno. |
Pierwsza, południe i północ są w liczbie pojedynczej (È l'una., all'una), wszystkie inne w mnogiej. Pyta się Che ore sono? albo Che ora è?, a o porę czegoś A che ora? — Alle otto. Do pół godziny dodajesz e, potem można odejmować meno od następnej. Uwaga na polskie „wpół do czwartej”: po włosku liczy się od godziny, która minęła — le tre e mezza. Godziny otwarcia: dalle nove alle tredici. W rozkładach jazdy i urzędach zegar 24-godzinny, a sklepy w Bolonii często zamyka pora obiadowa — Torno subito na drzwiach znaczy „po pierwszej”. W kursie: lekcja 6 „Che ore sono?”.
Daty, dni i miesiące
| Dni tygodnia | Miesiące |
|---|---|
| lunedì, martedì, mercoledì, giovedì, venerdì, sabato, domenica | gennaio, febbraio, marzo, aprile, maggio, giugno, luglio, agosto, settembre, ottobre, novembre, dicembre |
Dni tygodnia i miesiące pisze się małą literą, tak samo narodowości i języki (polacco, italiano). Data to rodzajnik + liczba + miesiąc, bez przyimka: il 6 gennaio, il 18 novembre 2026. Tylko pierwszy dzień miesiąca jest porządkowy: il primo maggio. „W poniedziałek” to lunedì — bez przyimka, a „w poniedziałki” to il lunedì. Z miesiącem stoi a albo in (a maggio, in maggio), z rokiem nel: nel 2026. Pytanie o datę: Quanti ne abbiamo oggi? — Oggi è mercoledì 18 novembre. La Befana arriva la notte tra il 5 e il 6 gennaio, e Ferragosto è il 15 agosto. W kursie: lekcja 6 „Che ore sono?”, lekcja 13 „Che tempo fa?” i lekcja 30 „Feste e tradizioni”.
Ta strona pokazuje zakres materiału. Ćwiczenia, dialogi i nagrania do każdego z tych działów są w lekcjach — odsyłacze przy każdym punkcie prowadzą prosto do właściwej.