Mapa gramatyki

Cała gramatyka A1–B2 na jednej stronie

Tyle gramatyki obejmują poziomy A1, A2, B1 i B2 według europejskiego opisu kompetencji językowych. Nic więcej nie jest na tym etapie potrzebne — i nic mniej nie wystarczy. Po B2 nie zostaje już reguła do „przerobienia": zostaje styl, idiomatyka i wprawa.

Włoski jest dla Polaka łatwiejszy, niż się wydaje: nie ma przypadków, czyta się go prawie tak, jak się pisze, a podmiot zwykle w ogóle znika, bo końcówka czasownika sama mówi, kto działa (Parlo polacco.). Trudność leży w pięciu miejscach, których polszczyzna nie zna albo zna inaczej: rodzajnik (il, lo, la), dwa czasowniki posiłkowe w przeszłości (Ho mangiato. i Sono andato.), dwa czasy przeszłe do opowiadania (ho fatto i facevo), tryb congiuntivo (Penso che sia vero.) i zaimki, które sklejają się w jedno słowo (glielo). Te działy dostają tu najwięcej miejsca. Wszystko według standardowego włoskiego — z formą grzecznościową Lei i podwójnymi spółgłoskami, które naprawdę wymawia się dłużej.

Zakres materiału — poziom A1

Zakres materiału — poziom A2

Zakres materiału — poziom B1

Zakres materiału — poziom B2

Na B2 nie przybywa wiele nowych reguł — przybywa precyzji. Dlatego ta część mapy jest poukładana nie według części mowy, tylko według tego, co się nimi robi: skraca zdania, stopniuje pewność, buduje tekst i dobiera rejestr.

Wymowa i akcent

Włoska pisownia jest bardzo regularna: kto zna kilkanaście reguł, przeczyta każde słowo, nawet nie wiedząc, co znaczy. Kłopot sprawia tylko kilka połączeń liter, które polskie oko czyta po swojemu. Każde hasło w kursie ma nagranie w standardowej wymowie włoskiej.

ZapisCzyta sięPrzykład
c, g przed e, i„cz”, „dż”; samo i przed a, o, u tylko zmiękcza i nie tworzy sylaby cena, ciao, gelato, giorno
c, g przed a, o, u i spółgłoską„k”, „g” casa, come, gatto, grazie
ch, gh przed e, itwarde „k”, „g” — h jest tu tylko po to, żeby nie zmiękczyć chiave, perché, spaghetti, funghi
gn„ń” bagno, signora, gnocchi
glimiękkie, długie „l” — mniej więcej „lji” figlio, famiglia, aglio
sc przed e, i„sz” scena, uscire, sciopero
sc przed a, o, u; sch„sk” scuola, scusi, schiena
z, zz„c” albo „dz” — zależy od słowa, trzeba osłuchać pizza, zio, zero, mezzo
qu„kw” quando, quattro, acqua
s między samogłoskamina północy, także w Bolonii, zwykle „z”; przed spółgłoską dźwięczną zawsze „z” casa, mese, sbaglio
hniema, zawsze ho, hai, hanno, hotel
⚠ Podwójne spółgłoski zmieniają znaczenie

Polak czyta „pizza” i „pica” tak samo krótko. Włoch wymawia podwójną spółgłoskę wyraźnie dłużej, z małym zatrzymaniem — i to inne słowo: nono (dziewiąty) i nonno (dziadek), sete (pragnienie) i sette (siedem), caro (drogi) i carro (wóz), pala (łopata) i palla (piłka), capello (włos) i cappello (kapelusz). Wpadka Tomka nr 1: na przyjęciu przedstawił dziadka Zbyszka jako il mio nono — „mój dziewiąty”. Lenka w upał woła Ho sete!, a kiedyś krzyknęła Ho sette! — i dostała siedem cukierków. W kursie: lekcja 1 „Ciao! Come stai?” i lekcja 49 „La pronuncia”.

Akcent wyrazowy. Większość słów ma akcent na przedostatniej sylabie: casa, parlare, Bologna. Sporo ma go na trzeciej od końca i nic tego nie zaznacza: telefono, macchina, camera, a także 3. osoba liczby mnogiej czasowników: parlano, abitano (nie „parláno”!). Słowo akcentowane na ostatniej sylabie zawsze dostaje znak: città, università, perché, più, caffè, così, però, già, può.

Jaki znak? Na a, i, o, u zawsze ukośnik w lewo: à, ì, ò, ù. Na e dwa: otwarte è (è, caffè, tè) i zamknięte é w perché, benché, né, ventitré. Znak odróżnia też krótkie słowa: è (jest) i e (i), sì (tak) i si (się), là (tam) i la, dà (daje) i da (od, u). Bez znaku zostają qui, qua, su, fa, va, sto. Apostrof to nie akcent: un po' (trochę) pisze się z apostrofem, bo to skrót od poco. Na klawiaturze bez włoskich liter wielkie È to nie E' — w piśmie urzędowym liczy się poprawny znak.

Rodzajniki i przyimki z rodzajnikiem

Rodzajnik określony i nieokreślony

Kiedyokreślony, l. poj.określony, l. mn.nieokreślony
męski, przed większością spółgłosek il libroi libriun libro
męski, przed s + spółgłoska, z, gn, ps, x, y lo studente, lo zio, lo yogurt gli studenti, gli zii, gli yogurt uno studente, uno zio
męski, przed samogłoską l'amicogli amiciun amico
żeński, przed spółgłoską la casale caseuna casa
żeński, przed samogłoską l'amicale amicheun'amica

Apostrof tylko w rodzaju żeńskim. un amico pisze się bez apostrofu, a un'amica — z apostrofem. To jedyny sposób, żeby na piśmie odróżnić kolegę od koleżanki, więc warto go pilnować. Rodzajnik wybiera się według pierwszej litery następnego słowa, nie rzeczownika: lo studente, ale il nuovo studente; l'amica, ale la vecchia amica. Liczba mnoga od un i uno to dei, degli, delle (jakieś, trochę): Ho comprato dei pomodori.

⚠ Polski nie ma rodzajników — włoski używa ich prawie zawsze

Rodzajnik określony stoi także przy rzeczach ogólnych, o których po polsku mówimy „gołym” słowem: Mi piace il caffè. I gatti sono indipendenti. — mówi signora Pina, patrząc na Mortadellę. Stoi też przy dzierżawczym (la mia macchina) i przy nazwach krajów (L'Italia è bella.), ale nie po in: Abitiamo in Italia. O kimś z tytułem mówi się z rodzajnikiem (Il signor Benassi non risponde.), zwracając się do niego — bez (Buongiorno, signor Benassi!). Zawód po fare bierze rodzajnik, po essere zwykle nie: Tomek fa l'elettricista. Ewa è infermiera. W kursie: lekcja 4 „La mia famiglia” i lekcja 5 „Che lavoro fai?”.

Przyimki z rodzajnikiem

Pięć przyimków — di, a, da, in, su — zlewa się z rodzajnikiem określonym w jedno słowo. Tabelę warto umieć na wyrywki, bo bez niej nie da się powiedzieć nawet „idę do baru”.

illolal'iglile
dideldellodelladell'deideglidelle
aalalloallaall'aiaglialle
dadaldallodalladall'daidaglidalle
innelnellonellanell'neineglinelle
susulsullosullasull'suisuglisulle

W zdaniach: Tomek va al lavoro alle sette. Ewa torna dall'ospedale a mezzanotte. Le chiavi sono nella borsa. Mortadella dorme sul divano della signora Pina. Antek parla degli esami solo dopo cena. Con i per się nie zlewają: con il treno, per la scuola. Bez rodzajnika zostają utarte zwroty: a casa, in Italia, in macchina, in ufficio, a scuola.

⚠ da — „do kogoś” i „u kogoś”

Do osoby i do ludzi pracujących w danym miejscu idzie się z da, nie z a: Vado dal medico. Stasera andiamo da Chiara. Sono dal parrucchiere. Do miasta — a (Vado a Milano.), do kraju i regionu — in (Vado in Polonia.). Da z czasem to „od” w znaczeniu polskiego „od dwóch lat”: Abitiamo a Bologna da due anni. — w czasie teraźniejszym, bo wciąż mieszkamy. W kursie: lekcja 7 „La mia casa”, lekcja 10 „Facciamo la spesa” i lekcja 15 „In giro per la città”.

Rzeczownik, przymiotnik i stopniowanie

Rodzaj i liczba mnoga

TypLiczba pojedynczaLiczba mnoga
męski na -o: końcówka -iil libroi libri
żeński na -a: końcówka -ela casale case
na -e, oba rodzaje: końcówka -i il padre, la chiave i padri, le chiavi
na -ca, -ga: dochodzi h, żeby zostało „k”, „g” l'amica, la riga le amiche, le righe
na -co, -go: różnie, uczyć się z liczbą mnogą il cuoco, l'amico, il medico i cuochi, gli amici, i medici
na -ista: rodzaj według osoby il turista, la turista i turisti, le turiste

Nieodmienne i nieregularne

GrupaLiczba pojedynczaLiczba mnoga
akcent na ostatniej sylabie — bez zmian il caffè, la città i caffè, le città
słowa obce i jednosylabowe — bez zmian il film, il bar, il re i film, i bar, i re
skróty — bez zmian, rodzaj żeński la foto, la moto, la bici le foto, le moto, le bici
męskie na -a (z greki) il problema, il programma i problemi, i programmi
żeńskie na -o la mano, la radio le mani, le radio
części ciała i parę innych: liczba mnoga żeńska na -a il braccio, il dito, il ginocchio, l'uovo le braccia, le dita, le ginocchia, le uova
całkiem nieregularne l'uomo, il dio gli uomini, gli dei
⚠ Polski rodzaj nic nie podpowiada

il latte (mleko), il miele (miód), il mare (morze), la gente (ludzie — i czasownik w liczbie pojedynczej: La gente è gentile.), il problema, la mano. Rzeczowniki na -e najlepiej od razu zapamiętywać z rodzajnikiem. Liczba mnoga męska obejmuje grupy mieszane: i genitori to rodzice, a i figli — dzieci, także Antek z Lenką. Wpadka Tomka nr 2: u lekarza powiedział mi fanno male i bracci. I bracci to ramiona dźwigu albo lampy — elektryk powinien wiedzieć. Człowiek ma le braccia. W kursie: lekcja 9 „A tavola!” i lekcja 14 „Il corpo e la salute”.

Przymiotnik — zgoda i miejsce

TypMęskiŻeńskiLiczba mnoga
na -o: cztery formyil ragazzo altola ragazza alta i ragazzi alti, le ragazze alte
na -e: dwie formyun appartamento grandeuna casa grande appartamenti grandi, case grandi
kolory nieodmienneun maglione bluuna gonna rosa scarpe blu, magliette viola

Przymiotnik zgadza się z rzeczownikiem w rodzaju i liczbie, także po essere: Le lasagne sono buonissime. Grupa mieszana dostaje formę męską: Tomek ed Ewa sono stanchi. Miejsce: zwykle po rzeczowniku — odwrotnie niż po polsku: una macchina rossa, la cucina italiana. Kilka częstych przymiotników stoi przed rzeczownikiem (bello, buono, grande, piccolo, nuovo, vecchio), a niektóre zmieniają wtedy znaczenie: un uomo grande to duży mężczyzna, un grande uomo — wielki człowiek; un vecchio amico to stary znajomy, un amico vecchio — znajomy w podeszłym wieku. Dziadek Zbyszek woli tę pierwszą wersję.

bello, quello, buono

Jak rodzajnikbello (piękny)quello (tamten)
ilun bel ragazzoquel ragazzo
loun bello spettacoloquello studente
l'un bell'alberoquell'uomo
launa bella giornataquella signora
idei bei ricordiquei portici
glidei begli occhiquegli zii
ledelle belle casequelle torri

Bello i quello przed rzeczownikiem odmieniają się dokładnie jak rodzajnik określony. Po rzeczowniku i samodzielnie mają zwykłe formy: Il ragazzo è bello. Quale vuoi? Quello. Buono w liczbie pojedynczej zachowuje się jak un: un buon caffè, un buono stipendio, una buona idea, una buon'amica. Stąd życzenia Buon lavoro! i Buona giornata! W kursie: lekcja 11 „Vestiti e colori”.

Stopniowanie i porównania

CoBudowaPrzykład
wyższy niż osoba, rzeczpiù + przymiotnik + di Antek è già più alto della mamma.
porównanie dwóch przymiotników, czasowników albo przed przyimkiempiù + … + che È più facile capire che parlare. Si mangia meglio a casa che al ristorante.
niższymeno + … + di Il treno è meno caro dell'aereo.
taki samcome, quanto Lenka è cocciuta come il nonno.
najwyższyrodzajnik + più + di Per Gianni, il Bologna è la squadra più bella del mondo.
bardzo, bardzo-issimo buonissimo, bellissima, carissimi
⚠ migliore czy meglio

Migliore (lepszy) i peggiore (gorszy) to przymiotniki — przy rzeczowniku: Il ragù di Pina è migliore del mio. Meglio (lepiej) i peggio (gorzej) to przysłówki — przy czasowniku: Ewa parla meglio di Tomek. Nigdy più migliore. Najlepszy to il migliore: I tortellini migliori sono quelli della nonna. Uwaga: più grande i più piccolo o rodzeństwie znaczą starszy i młodszy: Antek è il fratello più grande. W kursie: lekcja 25 „Più bello di”.

Dzierżawcze

Po polskumęski, l. poj.żeński, l. poj.męski, l. mn.żeński, l. mn.
mójil miola miai mieile mie
twójil tuola tuai tuoile tue
jego, jej, pana, paniil suola suai suoile sue
naszil nostrola nostrai nostrile nostre
waszil vostrola vostrai vostrile vostre
ichil lorola loroi lorole loro
⚠ Rodzaj według rzeczy, nie właściciela — i nie ma „swój”

Suo to „jego” i „jej” naraz, a rodzaj zależy od rzeczy: Tomek e la sua macchina. Ewa e il suo telefono. Dzierżawczy bierze rodzajnik, z wyjątkiem członków rodziny w liczbie pojedynczej: mia moglie, mio padre, sua sorella. Rodzajnik wraca w liczbie mnogiej (i miei figli), ze zdrobnieniem (la mia sorellina) i zawsze przy loro (la loro figlia). Polskiego „swój” nie ma — mówi się po prostu „mój”, „jego”: Lenka cerca il suo peluche. W kursie: lekcja 4 „La mia famiglia”.

Zaimki: osobowe, dopełnienia, ci i ne, łączone

Zaimki osobowe — tu i Lei

Po polskuZaimekparlareessere
jaioparlosono
tytuparlisei
on, onalui, leiparlaè
pan, paniLeiparlaè
mynoiparliamosiamo
wy, państwovoiparlatesiete
oni, oneloroparlanosono
⚠ Lei — „ona” w roli „pana” i „pani”

Forma grzecznościowa to Lei z czasownikiem w 3. osobie liczby pojedynczej — jak polskie „pan ma”, tylko bez słowa „pan”. Zaimek jest formalnie żeński także wobec mężczyzny: do signora Benassiego mówi się Come sta?, a nie Come stai?, i La chiamo domani. Do kilku osób wystarczy voi. Na „ty” przechodzi się szybko — z kolegami z pracy, sąsiadami, rodzicami ze szkoły; Lei zostaje dla urzędu, lekarza, właściciela mieszkania i starszych osób. Zapytać wypada: Ci diamo del tu? Podmiot zwykle się opuszcza: Sono Tomek. brzmi naturalnie, a Io sono Tomek. — z naciskiem, jak przy przedstawianiu się w kolejce. W kursie: lekcja 2 „Di dove sei?” i lekcja 54 „Due chiacchiere”.

Zaimki dopełnienia

Osobakogo? co?komu?zwrotnypo przyimku, z naciskiem
iomimimime
tutititite
luiloglisilui
leilalesilei
LeiLaLesiLei
noicicicinoi
voivivivivoi
loroli, leglisiloro

Miejsce: przed odmienionym czasownikiem (Lo vedo. Ti chiamo stasera.), a doklejony na końcu bezokolicznika, gerundio i trybu rozkazującego: Voglio vederlo. albo Lo voglio vedere.; Guardandolo bene…; Chiamalo! Przed samogłoską i h lo i la tracą samogłoskę: L'ho visto. L'ho vista. Polska pułapka: gli (jemu, im) i le (jej) brzmią niewinnie, ale pomyłka zmienia płeć rozmówcy. Wpadka Tomka nr 3: o rozmowie z szefem powiedział koledze Le ho detto tutto — od tamtej pory Gianni dopytuje, kim jest „ona”. Poprawnie: Gli ho detto tutto. W kursie: lekcja 23 „Lo, la, gli, le”.

⚠ Zaimek przed avere zmienia imiesłów

Gdy przed avere stoi lo, la, li, le, imiesłów zgadza się z nim w rodzaju i liczbie: Hai visto Chiara? Sì, l'ho vista ieri. Le chiavi? Le ho lasciate in macchina. I tortellini? Li ha mangiati il nonno. To samo z ne: Quante birre hai bevuto? Ne ho bevute due.

ci i ne

ZaimekZnaczyPrzykład
citam, do tego miejscaVai spesso a Modena? Sì, ci vado ogni settimana.
cio tym, w to (po pensare a, credere a)Non ti preoccupare, ci penso io.
cici vuole, ci vogliono — potrzeba, trzeba (czasu, rzeczy) Ci vuole un'ora. Ci vogliono due ore.
netego, z tego — przy liczbie i ilościQuanti figli avete? Ne abbiamo due.
neo tym, z tego (po parlare di, avere bisogno di)Ne parliamo domani.

Przy avere w mowie potocznej dochodzi ci i zaimek zmienia się w ce: Hai le chiavi? Sì, ce l'ho. No, non ce l'ho. Słowa ne nie wolno pomijać: Ho due brzmi jak urwane zdanie — poprawnie Ne ho due. Zwroty warto znać na pamięć: Me ne vado. (idę sobie), Non ce la faccio più. (już nie daję rady). W kursie: lekcja 24 „Ci e ne” i lekcja 67 „Farcela e cavarsela”.

Zaimki łączone — me lo, glielo, ce ne

Komu+ lo+ la+ li+ le+ ne
mnieme lome lame lime leme ne
tobiete lote late lite lete ne
jemu, jej, panu, imglieloglielaglieliglielegliene
namce loce lace lice lece ne
wamve love lave live leve ne
sobie, sięse lose lase lise lese ne

Najpierw „komu”, potem „co”. mi, ti, ci, vi, si zmieniają się w me, te, ce, ve, se, a gli i le sklejają się z drugim zaimkiem w jedno słowo: Glielo dico io. — mówi Ewa, gdy trzeba po raz trzeci powiedzieć signorowi Benassiemu o cieknącym kranie. Ta sama forma znaczy „mu to”, „jej to”, „panu to” i „im to”. Z imiesłowem: Gliel'ho detto. Przy bezokoliczniku i rozkaźniku całość doklejona: Puoi portarmelo? Dammelo! Diglielo! W kursie: lekcja 38 „Glielo dico io”.

Essere i avere, c'è i ci sono, piacere

essere i avere

Osobaessere (być)avere (mieć)
iosonoho
tuseihai
lui, lei, Leièha
noisiamoabbiamo
voisieteavete
lorosonohanno

avere tam, gdzie Polak mówi „być”

Po polskuPo włosku
Mam 38 lat.Ho trentotto anni.
Jestem głodny.Ho fame.
Chce mi się pić.Ho sete.
Zimno mi. Gorąco mi.Ho freddo. Ho caldo.
Boję się.Ho paura.
Spieszę się.Ho fretta.
Chce mi się spać.Ho sonno.
Masz rację.Hai ragione.
Potrzebuję śrubokręta.Ho bisogno di un cacciavite.
Mam ochotę na lody.Ho voglia di un gelato.

Polak mówi „jestem głodny”, Włoch „mam głód” — więc „bardzo” to tanta albo molta, zgodnie z rodzajem rzeczownika: Ho tanta fame. Ho molto freddo. O pogodzie mówi się Fa freddo., o sobie Ho freddo., a o rzeczy La minestra è calda. Wpadka Tomka nr 4: pierwszego dnia w pracy na pytanie o wiek odpowiedział Sono trentotto anni — Gianni zapytał, od kiedy. W kursie: lekcja 2 „Di dove sei?” i lekcja 3 „I numeri”.

c'è i ci sono czy è

FormaKiedyPrzykład
c'è, ci sonoczy coś w ogóle jest; nowa informacja; z un, una, liczebnikiem albo bez rodzajnika C'è un bar sotto casa. Ci sono due farmacie in via Saragozza.
è, sonogdzie jest rzecz albo osoba konkretna, już znana Dov'è Mortadella? È sotto il letto. Le chiavi sono sul tavolo.

C'è stoi przy liczbie pojedynczej, ci sono — przy mnogiej. W przeszłości: c'era, c'erano, c'è stato; w przyszłości ci sarà. Przez telefon C'è Tomek? znaczy „czy jest Tomek?”, a pokazując coś, mówi się ecco: Ecco le chiavi! W kursie: lekcja 7 „La mia casa”.

piacere i czasowniki podobne

KomuJedna rzecz, czynnośćWiele rzeczy
mnieMi piace il caffè.Mi piacciono i tortellini.
tobieTi piace ballare?Ti piacciono i gatti?
jemuGli piace il calcio.Ad Antek piacciono i videogiochi.
jej, panu, paniLe piace Bologna?A Lenka piacciono i cavalli.
namCi piace il mare.Ci piacciono i portici.
wamVi piace la mortadella?Vi piacciono le lasagne?
imGli piace cenare tardi.Gli piacciono le serie TV.
⚠ Mi piace działa odwrotnie niż „lubię”

Podmiotem jest rzecz, która się podoba, więc to ona decyduje o formie: piace przy jednej rzeczy i bezokoliczniku, piacciono przy wielu. Osoba stoi w zaimku mi, ti, gli, le… — nigdy io piaccio la pizza, co znaczy mniej więcej „ja podobam się pizzy”. Dla podkreślenia: A me piace. Anche a me. Neanche a me. W przeszłości z essere: Mi è piaciuta la festa. Ci sono piaciuti i tortellini. Tak samo działają mancare (Al nonno Zbyszek manca la Polonia.), servire (Mi serve un cacciavite.), sembrare, interessare i fare male (Mi fa male la testa. Mi fanno male i piedi.). W kursie: lekcja 12 „Mi piace” i lekcja 14 „Il corpo e la salute”.

Czas teraźniejszy, zwrotne, stare + gerundio

Presente — czasowniki regularne

Osobaparlareprenderedormirecapire
ioparloprendodormocapisco
tuparliprendidormicapisci
lui, lei, Leiparlaprendedormecapisce
noiparliamoprendiamodormiamocapiamo
voiparlateprendetedormitecapite
loroparlanoprendonodormonocapiscono

Wstawka -isc-. Część czasowników na -ire dokłada -isc- w formach io, tu, lui i loro: capire, finire, preferire, pulire, spedire, costruire. Nie da się tego zgadnąć — trzeba zapamiętać z bezokolicznikiem: Finisco alle cinque. Preferisci il mare o la montagna? Pisownia pilnuje wymowy: cercare daje cerchi, cerchiamo; pagare — paghi; mangiare i studiare mają jedno i: mangi, studi. Presente służy też do najbliższej przyszłości: Domani lavoro. Pytanie różni się od zdania tylko intonacją: Lavori domani? W kursie: lekcja 5 „Che lavoro fai?”.

Presente — najważniejsze nieregularne

Bezokolicznikiotuluinoivoiloro
andarevadovaivaandiamoandatevanno
venirevengovienivieneveniamovenitevengono
farefacciofaifafacciamofatefanno
daredodaidàdiamodatedanno
starestostaistastiamostatestanno
diredicodicidicediciamoditedicono
uscireescoesciesceusciamousciteescono
poterepossopuoipuòpossiamopotetepossono
volerevogliovuoivuolevogliamovoletevogliono
doveredevodevidevedobbiamodovetedevono
saperesosaisasappiamosapetesanno

Po potere, volere, dovere bezokolicznik stoi bez przyimka: Devo andare. Posso entrare? Grzeczniej niż voglio jest vorrei (chciałbym): Vorrei un caffè, per favore. Inne częste: bere (bevo), rimanere (rimango, rimangono), tenere (tengo), salire (salgo). Signor Benassi zna passare lepiej niż ktokolwiek: Domani passo. — co w praktyce znaczy „kiedyś”. W kursie: lekcja 15 „In giro per la città”, lekcja 16 „Il fine settimana” i lekcja 17 „Verbi irregolari”.

⚠ Pary, które Polak myli

Sapere to wiedzieć i umieć (So nuotare.), conoscere — znać osobę lub miejsce (Conosco Gianni da un anno.). Potere to móc, gdy coś pozwala albo przeszkadza: Oggi non posso nuotare, ho il raffreddore. Non so nuotare. znaczy, że w ogóle nie umiem. Andare to iść dokądś, venire — przyjść tam, gdzie jest rozmówca: Vieni alla festa? Sì, vengo! (nie vado). Portare to nieść i przynieść, prendere — wziąć.

Czasowniki zwrotne

Osobaalzarsi (wstawać)vestirsi (ubierać się)
iomi alzomi vesto
tuti alziti vesti
lui, lei, Leisi alzasi veste
noici alziamoci vestiamo
voivi alzatevi vestite
lorosi alzanosi vestono

Polskie „się” jest jedno, włoski zaimek zmienia się z osobą. Stoi przed odmienionym czasownikiem albo doklejony do bezokolicznika: Mi devo alzare presto. albo Devo alzarmi presto. W czasie przeszłym zawsze z essere: Ewa si è svegliata alle cinque. Zwrotność nie zawsze pokrywa się z polską: „uczyć się” to studiare albo imparare — bez si; „zostać” to rimanere; a addormentarsi (zasnąć) i ricordarsi (pamiętać) mają si. Tomek si sveglia alle sei, Antek alle sette e mezza, e la domenica Lenka sveglia tutti alle cinque. W kursie: lekcja 18 „La mia giornata”.

stare + gerundio i stare per

BezokolicznikGerundioReguła
parlareparlando-are: końcówka -ando
prendere, dormireprendendo, dormendo-ere, -ire: końcówka -endo
fare, dire, berefacendo, dicendo, bevendood dawnego tematu

Stare + gerundio podkreśla, że coś trwa właśnie teraz: Che stai facendo? Sto cucinando. Do zwyczajów i zwykłych opisów wystarcza presente. Zaimek stoi przed stare albo doklejony do gerundio: Lo sto facendo. Sto facendolo. W przeszłości tło z stavo: Stavo uscendo quando hai chiamato. Stare per + bezokolicznik to „zaraz”, „właśnie mam”: Il treno sta per partire. Sto per uscire, ti richiamo. Gerundio samo skraca zdanie: Tornando a casa, ho visto Gianni. Sbagliando s'impara. W kursie: lekcja 31 „Al telefono e su WhatsApp”, lekcja 61 „Finito il lavoro” i lekcja 62 „Mettersi a, smettere di”.

Czasy przeszłe

Polski ma jeden czas przeszły i aspekt (robiłem, zrobiłem). Włoski ma dwa czasy przeszłe używane na co dzień, trzeci do kolejności zdarzeń i czwarty, który trzeba umieć rozpoznać w książkach — każdy ma swoje zadanie.

CzasBudowaKiedyPrzykład
passato prossimoavere albo essere + imiesłów zamknięte zdarzenie: co się stało, także wczoraj i dawno temu Ieri ho lavorato dieci ore.
imperfetto-avo, -evo, -ivo tło, opis, zwyczaj w przeszłości Prima lavoravo in Polonia.
trapassato prossimoavevo albo ero + imiesłów coś wcześniej niż inna przeszłość Quando sono arrivato, Gianni era già andato via.
passato remotowłasne końcówki literatura, historia; w mowie głównie na południu Marconi nacque a Bologna nel 1874.

Passato prossimo z avere

Osobaavere+ imiesłów
iohomangiato
tuhailavorato
lui, lei, Leihavenduto
noiabbiamodormito
voiavetefatto
lorohannodetto

Imiesłów regularny: -are daje -ato, -ere — -uto, -ire — -ito: mangiato, venduto, dormito. Z avere imiesłów się nie zmienia (Ewa ha lavorato.), chyba że przed nim stoi zaimek lo, la, li, le albo ne — zob. dział o zaimkach. W kursie: lekcja 19 „Che cosa hai fatto?”.

Nieregularne imiesłowy

BezokolicznikImiesłówBezokolicznikImiesłów
farefattoaprireaperto
diredettochiuderechiuso
prenderepresochiederechiesto
metteremessorispondererisposto
vederevistoperdereperso
leggerelettovincerevinto
scriverescrittorompererotto
berebevutospenderespeso
esserestatovenirevenuto
nascerenatomoriremorto
rimanererimastoscenderesceso

Wpadka Tomka nr 5: po awarii u klienta zameldował szefowi Ho rompato il quadro. Gianni najpierw się przestraszył, potem poprawił: Hai rotto il quadro elettrico? Na szczęście tylko bezpiecznik.

Passato prossimo z essere — i zgoda imiesłowu

Osobamężczyznakobieta
iosono andatosono andata
tusei andatosei andata
lui, lei, Leiè andatoè andata
noisiamo andatisiamo andate
voisiete andatisiete andate
lorosono andatisono andate
⚠ essere czy avere — polszczyzna tu nie pomoże

Z essere łączą się: czasowniki ruchu do celu (andare, venire, arrivare, partire, tornare, uscire, entrare, cadere), zmiany i stanu (diventare, nascere, morire, essere, stare, rimanere), wszystkie zwrotne (mi sono alzato) oraz piacere, succedere, costare. Wtedy imiesłów zgadza się z podmiotem jak przymiotnik: Ewa è tornata tardi. Tomek ed Ewa sono andati al mare. Ewa e Lenka sono andate al parco. Reszta, czyli zdecydowana większość, bierze avere. Pytanie pomocnicze: czy czasownik może mieć dopełnienie „kogo? co?” — jeśli tak, prawie na pewno avere. Niektóre mają oba: Ho finito il lavoro., ale Il film è finito.; Ho passato una bella giornata., ale Il signor Benassi non è ancora passato. W kursie: lekcja 20 „Sono andato al mare”.

Imperfetto

Osobaparlareprenderedormireessere
ioparlavoprendevodormivoero
tuparlaviprendevidormivieri
lui, lei, Leiparlavaprendevadormivaera
noiparlavamoprendevamodormivamoeravamo
voiparlavateprendevatedormivateeravate
loroparlavanoprendevanodormivanoerano

Najprostszy czas w odmianie: prawie wszystkie czasowniki są regularne. Wyjątki to essere i kilka czasowników z dawnym tematem: fare (facevo), dire (dicevo), bere (bevevo). Imperfetto maluje tło: zwyczaje (Da bambino andavo a scuola a piedi.), opisy, wiek, godzinę i pogodę w przeszłości (Erano le dieci. Avevo sette anni. Pioveva.), a w sklepie służy grzeczności: Volevo un etto di mortadella. Dziadek Zbyszek zaczyna tak każdą opowieść: Quando ero giovane, il pane costava pochissimo. W kursie: lekcja 21 „Quando ero piccolo”.

Passato prossimo czy imperfetto

Imperfetto — tło, „co się działo”Passato prossimo — zdarzenie, „co się stało”
Facevo la docciaquando ha squillato il telefono.
Mortadella dormiva sul divanoquando è entrato Tomek con il trapano.
Pioveva molto,così siamo rimasti a casa.
C'era il sole e la spiaggia era piena.Quel giorno Lenka ha imparato a nuotare.
⚠ Polski aspekt pomaga, ale nie zawsze

Pytanie kontrolne: czy to zamknięte zdarzenie, które popycha opowieść do przodu (passato prossimo), czy tło, opis albo zwyczaj (imperfetto)? Polskie „zrobiłem” to zwykle passato prossimo, a „robiłem” często imperfetto — ale okres zamknięty, nawet długi i nawet „niedokonany” po polsku, idzie w passato prossimo: Ieri ho lavorato tutto il giorno. Ho abitato tre anni a Cracovia. Dwie równoległe czynności w tle łączy mentre: Mentre Ewa lavorava, Tomek cucinava. W kursie: lekcja 22 „Passato prossimo o imperfetto?” i lekcja 51 „Raccontare una storia”.

Trapassato prossimo

avevo, avevi, aveva… albo ero, eri, era… + imiesłów — z tym samym wyborem essere lub avere co w passato prossimo. Opowiada o tym, co stało się wcześniej niż inna przeszłość. Polski radzi sobie słówkiem „już”, włoski wymaga osobnego czasu: Quando siamo arrivati in stazione, il treno era già partito. Non avevo mai mangiato i tortellini in brodo prima di vivere a Bologna. W kursie: lekcja 39 „Era già partito”.

Passato remoto — do rozpoznawania

Osobaparlarecrederedormireessere
ioparlaicredettidormiifui
tuparlasticredestidormistifosti
lui, leiparlòcredettedormìfu
noiparlammocredemmodormimmofummo
voiparlastecredestedormistefoste
loroparlaronocredetterodormironofurono

W Bolonii w mowie go nie usłyszysz, ale w książkach, bajkach, przewodnikach i na tablicach pamiątkowych — na każdym kroku. Wystarczy rozpoznać najczęstsze formy 3. osoby: fu, ebbe, fece, disse, venne, nacque, morì, scrisse, visse. C'era una volta un pezzo di legno. Dante scrisse la Divina Commedia. Na Sycylii i w Kampanii starsi ludzie używają go w rozmowie zamiast passato prossimo. W kursie: lekcja 51 „Raccontare una storia” i lekcja 79 „Leggere letteratura”.

Futuro semplice i condizionale

Futuro semplice

Osobaparlareprendereessereavere
ioparleròprenderòsaròavrò
tuparleraiprenderaisaraiavrai
lui, lei, Leiparleràprenderàsaràavrà
noiparleremoprenderemosaremoavremo
voiparlereteprenderetesareteavrete
loroparlerannoprenderannosarannoavranno

Końcówki dokleja się do bezokolicznika bez końcowego -e, a w czasownikach na -are a zmienia się w e: parlerò, nie parlarò. Skrócony temat mają m.in. andrò, dovrò, potrò, saprò, vedrò, vivrò, a podwójne rr — verrò, vorrò, berrò, rimarrò. Futuro to obietnica i prognoza (Domani pioverà.), a w rozmowie także przypuszczenie o teraźniejszości: Dov'è Tomek? Sarà ancora al lavoro. Gianni sarà stanco, ieri ha giocato il Bologna. O najbliższych planach Włosi mówią częściej w presente. Futuro anteriore (avrò finito) mówi, co będzie już zrobione: Quando avrò finito, ti chiamerò. W kursie: lekcja 26 „Progetti per il futuro”.

Condizionale presente i passato

Osobaparlarevolerepotereessere
ioparlereivorreipotreisarei
tuparlerestivorrestipotrestisaresti
lui, lei, Leiparlerebbevorrebbepotrebbesarebbe
noiparleremmovorremmopotremmosaremmo
voiparlerestevorrestepotrestesareste
loroparlerebberovorrebberopotrebberosarebbero

Ten sam temat co w futuro i końcówki -ei, -esti, -ebbe, -emmo, -este, -ebbero. Uwaga na mm w vorremmo (chcielibyśmy) — z jednym m to vorremo (będziemy chcieli). Condizionale służy do grzecznych próśb (Vorrei un cappuccino. Potrebbe ripetere, per favore?), rad (Dovresti riposare. Al tuo posto andrei dal medico.), życzeń (Mi piacerebbe vivere al mare.) i informacji niepotwierdzonych: Secondo Gianni, il nuovo attaccante sarebbe un fenomeno.

⚠ Condizionale passato — także „przyszłość widziana z przeszłości”

Condizionale passato to avrei albo sarei + imiesłów: Sarei venuto, ma ero stanco. Avrei dovuto chiamarti. Włoski używa go też tam, gdzie polski ma czas przyszły w mowie zależnej: „powiedział, że przyjdzie” to Ha detto che sarebbe venuto. — nie che verrà i nie che verrebbe. Klasyka z naszej klatki: Il signor Benassi ha detto che sarebbe passato. Era marzo. W kursie: lekcja 34 „Il condizionale” i lekcja 40 „Mi ha detto che…”.

Tryb rozkazujący i congiuntivo

Imperativo

Osobaparlareprenderedormirefinire
tuparlaprendidormifinisci
Leiparliprendadormafinisca
noiparliamoprendiamodormiamofiniamo
voiparlateprendetedormitefinite
przeczący tunon parlarenon prenderenon dormirenon finire

Forma tu czasowników na -are kończy się na -a (parla, mangia), pozostałych — jak w presente (prendi, senti). Przeczenie dla tu to non + bezokolicznik: Non toccare! Non ti preoccupare! Dla pozostałych osób wystarczy non przed formą twierdzącą: Non parli così veloce, per favore. Non fate rumore! Forma Lei to forma congiuntivo: Scusi! Prego, entri! Senta, scusi! Krótkie formy tu: va', fa', da', sta', di' (obok vai, fai, dai, stai); nieregularne Lei: vada, faccia, venga, dica, stia, abbia, sia.

⚠ Zaimki doklejone: dimmi, fallo

Przy tu, noi, voi zaimek dokleja się na końcu: Chiamalo! Alzati! Andiamoci! Ditemi tutto. Po jednosylabowym da', di', fa', sta', va' spółgłoska zaimka się podwaja: dimmi, fallo, dammi, stammi bene, vacci — tylko gli zostaje pojedyncze: digli. Przy Lei zaimek stoi przed czasownikiem: Mi dica. Si accomodi. W przeczeniu oba szyki są dobre: Non farlo! Non lo fare! W domu Zielińskich: Antek, spegni la televisione e fai i compiti! Za ścianą: Mortadella, scendi subito dal tavolo! W kursie: lekcja 33 „Fallo subito!”.

Congiuntivo presente i passato

Osobaparlareprenderefinireessereavere
che ioparliprendafiniscasiaabbia
che tuparliprendafiniscasiaabbia
che lui, lei, Leiparliprendafiniscasiaabbia
che noiparliamoprendiamofiniamosiamoabbiamo
che voiparliateprendiatefiniatesiateabbiate
che loroparlinoprendanofiniscanosianoabbiano

Przepis: czasowniki na -are dostają -i, pozostałe -a — „na odwrót” niż w presente. Trzy pierwsze osoby brzmią tak samo, więc często dodaje się zaimek: Penso che tu abbia ragione. Nieregularne biorą temat z formy io w presente: vado daje vada, faccio — faccia, vengo — venga, dico — dica, posso — possa, voglio — voglia; własne formy mają sappia, stia, dia, debba. Congiuntivo passato to abbia albo sia + imiesłów: Spero che Antek abbia fatto i compiti. Credo che Ewa sia già uscita. W kursie: lekcja 35 „Il congiuntivo presente”.

Congiuntivo imperfetto i trapassato

Osobaparlareavereesserefare
che ioparlassiavessifossifacessi
che tuparlassiavessifossifacessi
che lui, lei, Leiparlasseavessefossefacesse
che noiparlassimoavessimofossimofacessimo
che voiparlasteavestefostefaceste
che loroparlasseroavesserofosserofacessero

Imperfetto jest prawie zawsze regularny: temat bezokolicznika + -ssi. Nieregularne to głównie essere (fossi), dare (dessi), stare (stessi) i czasowniki z dawnym tematem: facessi, dicessi, bevessi. Congiuntivo trapassato to avessi albo fossi + imiesłów. Czas w zdaniu z che zależy od czasu zdania głównego: Penso che sia facile. — Pensavo che fosse facile.; Penso che sia partito. — Pensavo che fosse partito.; Voglio che tu venga. — Volevo che tu venissi. Po come se zawsze imperfetto albo trapassato: Gianni parla come se fosse l'allenatore. W kursie: lekcja 57 „Se avessi tempo” i lekcja 60 „Pensavo che fosse facile”.

Kiedy congiuntivo

⚠ Tryb, którego polski nie ma

Congiuntivo pojawia się zwykle w zdaniu z che, gdy jego treść nie jest stwierdzonym faktem, tylko czyjąś opinią, życzeniem, emocją, wątpliwością albo czymś, co jeszcze się nie stało. Gdy podmiot jest ten sam, zamiast che stoi di + bezokolicznik: Penso di avere ragione. Voglio andare., ale Voglio che tu vada. Polskie „żeby” prawie zawsze oznacza congiuntivo — a włoskie „myślę, że” też, w przeciwieństwie do polskiego.

GrupaWyrażeniaPrzykład
opinia, przekonanie penso che, credo che, mi sembra che Penso che Gianni abbia ragione. Ale: Secondo me Gianni ha ragione. (bez che — tryb oznajmujący)
wola, życzenie, nadzieja voglio che, preferisco che, spero che Ewa vuole che Antek faccia i compiti prima di cena.
emocje sono contento che, mi dispiace che, ho paura che Mi dispiace che tu non stia bene.
wątpliwość dubito che, non sono sicuro che, non so se Dubito che il signor Benassi passi domani.
wyrażenia bezosobowe è importante che, bisogna che, è meglio che, è possibile che È importante che tu porti la tessera sanitaria.
spójniki benché, sebbene, affinché, prima che, a patto che, senza che Te lo spiego affinché tu lo capisca. Usciamo prima che piova.
zdanie względne o kimś szukanym, nieznanym cerco qualcuno che, chiunque, qualunque Cerchiamo una baby-sitter che parli polacco.
po stopniu najwyższym il più, l'unico È la pizza più buona che abbia mai mangiato.

Pułapki: po quando o przyszłości stoi zwykły futuro, nie congiuntivo: Quando arriverai, chiamami. Perché znaczy „bo” (z trybem oznajmującym) i „żeby” (z congiuntivo): Lo dico perché è vero. Lo dico perché tu lo sappia. W luźnej rozmowie Włosi czasem pomijają congiuntivo — w pracy, w urzędzie i w piśmie warto go używać, bo świadczy o dobrej znajomości języka. Chiara poprawia go na lekcjach z uśmiechem, Luca — bez uśmiechu. W kursie: lekcja 36 „Penso che sia vero”, lekcja 37 „Prima che sia tardi” i lekcja 59 „Cerco qualcuno che sappia”.

Okresy warunkowe — zdania z se

TypPo seW drugiej częściPrzykład
1. realnypresente (albo futuro)presente, futuro, rozkaz Se piove, rimaniamo a casa. Se vedi Gianni, salutalo.
2. możliwy albo nierzeczywisty terazcongiuntivo imperfettocondizionale presente Se avessi più tempo, imparerei a suonare la chitarra.
3. nierzeczywisty w przeszłościcongiuntivo trapassatocondizionale passato Se l'avessi saputo, sarei venuto prima.
mieszany: przeszłość i jej skutek dziścongiuntivo trapassatocondizionale presente Se avessi studiato di più, oggi parlerei meglio.
⚠ Nigdy se avrei

Polskie „gdybym miał… to bym kupił” ma dwa razy „by”, więc Polak kusi się o condizionale po obu stronach. Po se condizionale nie stoi nigdy: se avrei i se sarei to błędy, poprawnie se avessi, se fossi. Condizionale idzie tylko do drugiej części zdania. Kolejność części jest dowolna: Sarei più tranquillo se tu mi chiamassi. Rada na każdą okazję: Se fossi in te, chiederei a Chiara. A teoria Gianniego: Se allenassi io il Bologna, vinceremmo lo scudetto ogni anno. W mowie potocznej słychać też Se lo sapevo, venivo. (imperfetto w obu częściach) — warto to rozumieć, ale samemu mówić i pisać według tabeli. W kursie: lekcja 57 „Se avessi tempo” i lekcja 58 „Se l'avessi saputo”.

Si bezosobowe, strona bierna, mowa zależna, przeczenia i pytania

si bezosobowe i strona bierna

KonstrukcjaKiedyPrzykład
si + 3. os. l. poj.„się”, „ludzie”, „u nas” — bez podmiotu Qui si mangia bene. In Italia si cena verso le otto.
si + czasownik zgodny z rzeczą (si passivante)ogłoszenia, przepisy; czasownik w liczbie rzeczy Si affitta appartamento. Si vendono biciclette usate.
essere + imiesłówstrona bierna we wszystkich czasach; imiesłów się zgadza La Torre degli Asinelli è stata costruita nel dodicesimo secolo.
venire + imiesłówto samo, tylko w czasach prostych; podkreśla czynność I tortellini vengono fatti a mano.
andare + imiesłów„trzeba”, „należy” — język urzędów i instrukcji Il modulo va firmato e consegnato allo sportello.

Przy czasowniku zwrotnym si bezosobowe zmienia się w ci si: La domenica ci si alza tardi. Przymiotnik po si è stoi w liczbie mnogiej: Quando si è stanchi, si sbaglia. W czasie przeszłym si zawsze łączy się z essere: Si è parlato molto della festa. Wykonawcę w stronie biernej wprowadza da: La lettera è stata scritta da Ewa. Pisma z urzędu roją się od va + imiesłów — to nie prośba, to obowiązek. W kursie: lekcja 55 „Si dice così” i lekcja 70 „Il burocratese”.

Mowa zależna

Ktoś mówiRelacjonujesz później
Sono stanco.Ha detto che era stanco.
Ho finito.Ha detto che aveva finito.
Passo domani.Ha detto che sarebbe passato il giorno dopo.
Vieni!Mi ha detto di venire.
Vuoi un caffè?Mi ha chiesto se volevo un caffè.
Dove abiti?Mi ha chiesto dove abitavo.

Gdy relacjonujesz w presente (dice che), czas się nie zmienia: Gianni dice che il Bologna vincerà. Po ha detto che czasy cofają się o krok, jak w tabeli, a rozkaz zamienia się w di + bezokolicznik. Zmieniają się też słowa czasu i miejsca: domani na il giorno dopo, ieri na il giorno prima, qui na lì. Pytanie bez pytajnika wprowadza se (czy). W kursie: lekcja 40 „Mi ha detto che…”.

Przeczenia — podwójne jak po polsku

TwierdzącoPrzeczącoPrzykład
qualcosanienteNon vedo niente.
qualcunonessunoNon è venuto nessuno.
sempremaiNon vado mai in palestra.
giànon ancoraNon ho ancora finito.
ancoranon piùNon lavoro più lì.
ancheneancheNeanche io.

Non stoi przed czasownikiem i przed zaimkami: Non lo so. Dobra wiadomość: włoski, tak jak polski, lubi podwójne przeczenie („nic nie widzę” to Non vedo niente.). Jedna różnica: gdy słowo przeczące stoi przed czasownikiem, non znika: Nessuno risponde. Niente è impossibile. W kursie: lekcja 5 „Che lavoro fai?” i lekcja 32 „Ripasso A2”.

Pytania

PytajnikZnaczyPrzykład
che cosacoChe cosa prendi?
qualektóry, jaki (z wyboru)Qual è il tuo numero di telefono?
chiktoChi ha mangiato la mortadella?
dovegdzie, dokądDov'è la fermata dell'autobus?
quandokiedyQuando è l'appuntamento?
comejakCome si dice in italiano?
quantoileQuanto costa?
perchédlaczego, boPerché ceniamo così tardi? Perché siamo in Italia, nonno.

Pytanie różni się od zdania twierdzącego zwykle tylko intonacją, szyk zostaje: Tomek è a casa. Tomek è a casa? Apostrofy: dove, come, cosa przed è tracą samogłoskę (Dov'è? Com'è? Cos'è?), ale qual è pisze się bez apostrofu — to najczęstszy błąd ortograficzny także u Włochów. Quanto zgadza się z rzeczownikiem: Quanti anni hai? Quante ore lavori? W kursie: lekcja 1 „Ciao! Come stai?” i lekcja 2 „Di dove sei?”.

Liczby, godziny i daty

Liczby

LiczbaPo włoskuUwaga
1unoprzed rzeczownikiem jak rodzajnik: un euro, una birra
11–16undici, dodici, sediciod 17 odwrotnie: diciassette, diciotto, diciannove
21, 28ventuno, ventottodziesiątka traci samogłoskę przed uno i otto
23ventitréz akcentem na końcu
100centobez „jeden”: cento euro
1000millew liczbie mnogiej mila: duemila
2026duemilaventiseicałość jednym słowem
1 000 000un milionez di: un milione di euro, due milioni di abitanti

Liczby pisane słownie są jednym długim słowem: trecentoquarantacinque. Euro się nie odmienia: venti euro. Ułamki dziesiętne zapisuje się przecinkiem, jak w Polsce: 2,50 € czyta się due euro e cinquanta albo krócej due e cinquanta. Tysiące oddziela kropka (1.500). Porządkowe: primo, secondo, terzo… decimo, a od 11 końcówka -esimo: undicesimo, ventesimo. Piętra liczy się jak w Polsce: Abitiamo al terzo piano. W kursie: lekcja 3 „I numeri” i lekcja 10 „Facciamo la spesa”.

Godziny

GodzinaPo włosku
1:00È l'una.
3:00Sono le tre.
3:10Sono le tre e dieci.
3:15Sono le tre e un quarto.
3:30Sono le tre e mezza.
3:45Sono le quattro meno un quarto. Sono le tre e quarantacinque.
12:00È mezzogiorno.
24:00È mezzanotte.
21:00Sono le nove di sera. Sono le ventuno.

Pierwsza, południe i północ są w liczbie pojedynczej (È l'una., all'una), wszystkie inne w mnogiej. Pyta się Che ore sono? albo Che ora è?, a o porę czegoś A che ora? — Alle otto. Do pół godziny dodajesz e, potem można odejmować meno od następnej. Uwaga na polskie „wpół do czwartej”: po włosku liczy się od godziny, która minęła — le tre e mezza. Godziny otwarcia: dalle nove alle tredici. W rozkładach jazdy i urzędach zegar 24-godzinny, a sklepy w Bolonii często zamyka pora obiadowa — Torno subito na drzwiach znaczy „po pierwszej”. W kursie: lekcja 6 „Che ore sono?”.

Daty, dni i miesiące

Dni tygodniaMiesiące
lunedì, martedì, mercoledì, giovedì, venerdì, sabato, domenica gennaio, febbraio, marzo, aprile, maggio, giugno, luglio, agosto, settembre, ottobre, novembre, dicembre

Dni tygodnia i miesiące pisze się małą literą, tak samo narodowości i języki (polacco, italiano). Data to rodzajnik + liczba + miesiąc, bez przyimka: il 6 gennaio, il 18 novembre 2026. Tylko pierwszy dzień miesiąca jest porządkowy: il primo maggio. „W poniedziałek” to lunedì — bez przyimka, a „w poniedziałki” to il lunedì. Z miesiącem stoi a albo in (a maggio, in maggio), z rokiem nel: nel 2026. Pytanie o datę: Quanti ne abbiamo oggi? — Oggi è mercoledì 18 novembre. La Befana arriva la notte tra il 5 e il 6 gennaio, e Ferragosto è il 15 agosto. W kursie: lekcja 6 „Che ore sono?”, lekcja 13 „Che tempo fa?” i lekcja 30 „Feste e tradizioni”.

Ta strona pokazuje zakres materiału. Ćwiczenia, dialogi i nagrania do każdego z tych działów są w lekcjach — odsyłacze przy każdym punkcie prowadzą prosto do właściwej.