Lekcja 3 · poziom A1

I numeri

Liczby to najbardziej praktyczna część początku nauki. Bez nich nie podasz wieku u lekarza, nie zrozumiesz ceny w piekarni i nie zapiszesz ze słuchu numeru telefonu szefa. Włoskie liczby są logiczne, choć mają kilka pułapek wymowy i jedną niespodziankę przy siedemnastce. Wiek podaje się z czasownikiem avere, czyli „mieć”, zupełnie jak u nas. A Tomek dostaje swój pierwszy włoski numer: codice fiscale.

0 z 9 ćwiczeń

Zanim zaczniemy: dlaczego liczby są tak wcześnie

Pierwszy tydzień we Włoszech to festiwal liczb. Numer mieszkania i kod do bramy. Numer telefonu właściciela, który domani passa, czyli „jutro wpadnie”. Cena chleba w piekarni Forno Rosa. Numer autobusu TPER, który wiezie Antka do szkoły. A przede wszystkim il codice fiscale: szesnaście znaków, bez których we Włoszech nie podpiszesz umowy o pracę ani najmu, nie kupisz karty SIM i nie zapiszesz się do lekarza.

Dobra wiadomość: włoskie liczby buduje się w tej samej kolejności co polskie. „Dwadzieścia trzy” to ventitré, czyli venti + tre, pisane razem. Trzeba tylko zapamiętać pierwszą dwudziestkę i kilka reguł łączenia.

Liczby od 0 do 20

Kliknij każdą liczbę i posłuchaj. Powtarzaj na głos, zwłaszcza te zaznaczone na czerwono.

Siedemnastka odwraca kolejność. Od 11 do 16 najpierw stoi jedność, potem -dici (dziesięć): un-dici, do-dici, tre-dici. Od 17 odwrotnie, najpierw dziesięć, potem jedność: dici-assette, dici-otto, dici-annove. Polak, który liczy po polsku „siedem-naście”, w tym miejscu się potyka. Przećwicz tę granicę kilka razy: quindici, sedici, diciassette, diciotto.

Uwaga na sei. To słowo znasz już z lekcji 2: tu sei, „ty jesteś”. Teraz to także liczba 6. Zdanie Sei sei? nie ma sensu, ale Lenka ha sei anni ma go jak najbardziej.

Dziesiątki i liczby złożone

LiczbaSłownieLiczbaSłownie
20venti60sessanta
30trenta70settanta
40quaranta80ottanta
50cinquanta90novanta
100cento

Liczby złożone piszemy jednym słowem: ventidue (22), trentacinque (35), quarantasette (47), novantanove (99). Wyglądają groźnie, ale to tylko dwa znane słowa sklejone razem. Do tego dwie reguły:

RegułaPrzykłady
przed uno i otto dziesiątka traci ostatnią samogłoskę ventuno, ventotto, trentuno, trentotto, cinquantotto
na końcu złożenia tre dostaje kreskę ventitré, trentatré, sessantatré

Sessanta czy settanta? To para, która myli wszystkich. Pomoże Ci jedność: sei (6) daje sessanta (60) z ss, a sette (7) daje settanta (70) z tt. W wymowie różnica jest wyraźna: „sessanta” syczy, „settanta” stuka.

Ciekawostka: we Włoszech pechowa jest nie trzynastka, tylko siedemnastka. Dlaczego? Rzymskie XVII po przestawieniu liter daje łacińskie VIXI, „żyłem”, czyli „już nie żyję”, napis z dawnych nagrobków. Zdarza się, że w hotelu brakuje pokoju numer 17, a venerdì 17, piątek siedemnastego, to włoski odpowiednik naszego piątku trzynastego. Trzynastka uchodzi za to raczej za szczęśliwą.

Gramatyka: avere (mieć) i wiek

Po essere czas na drugi najważniejszy czasownik włoskiego: avere, czyli „mieć”. Też jest nieregularny i też trzeba go po prostu zapamiętać. Wkrótce zobaczysz go wszędzie, także w czasie przeszłym.

Zaimekavere (mieć)czytamypolski
ioho„o”mam
tuhai„aj”masz
lui, lei, Leiha„a”ma; pan, pani ma
noiabbiamo„abbiamo”mamy
voiavete„awete”macie
lorohanno„anno”mają

Po co to h, skoro go nie słychać? Żeby odróżnić w piśmie słowa, które brzmią identycznie: ho (mam) i o (albo), ha (ma) i a (do, w), hanno (mają) i anno (rok). Gdy piszesz, zadaj sobie pytanie: czy da się tu wstawić „mieć”? Jeśli tak, potrzebne jest h.

Wiek podajesz tak jak po polsku, z czasownikiem „mieć”:

PytanieOdpowiedźZnaczenie
Quanti anni hai?Ho trentotto anni.Ile masz lat? Mam trzydzieści osiem lat.
Quanti anni ha?Ho settantanove anni.Ile pani ma lat? Mam siedemdziesiąt dziewięć lat.
Quanti anni ha Lenka?Ha sei anni.Ile lat ma Lenka? Ma sześć lat.

Trent'anni i ventun anni. Przed anni końcowa samogłoska liczby często wypada: trent'anni, quarant'anni. Pełne trenta anni też jest poprawne, ale rzadziej słychać je w mowie. A liczby kończące się na -uno przed rzeczownikiem tracą o: ventun anni, trentun anni.

Wpadka Tomka: Gianni zapytał Tomka w pracy o wiek. Tomek odpowiedział szybko i z pojedynczym „n”: Ho trentotto ani. Gianni zrobił wielkie oczy, potem się zakrztusił kawą. Gli anni to lata, a l'ano z jednym „n” to słowo z gabinetu lekarskiego, i to z tej części ciała, o której przy kawie się nie rozmawia. Podwójne spółgłoski z lekcji 1 to nie ozdobnik: anno trzymasz dłużej, jak w polskim „Anna”.

Mieć zamiast być. Włoski używa avere także tam, gdzie my mówimy „jestem”: ho fame (jestem głodny, dosłownie „mam głód”), ho sete (chce mi się pić), ho freddo (zimno mi). Wrócimy do tego przy jedzeniu i pogodzie, ale już dziś zapamiętaj: Włoch nie „jest głodny”, Włoch „ma głód”.

Dialog 1 — Il codice fiscale

Bez codice fiscale Tomek nie podpisze umowy w Impianti Reno. Kod wydaje urząd skarbowy, czyli l'Agenzia delle Entrate. Luca idzie z nim, bo urzędowy włoski to osobny język, a Luca zna go od dziecka. Urzędniczka mówi do Tomka na Lei: zwróć uwagę na il Suo indirizzo, „pana adres”.

Biuro Agenzia delle Entrate. Okienko, numerek w ręce Tomka, Luca obok z telefonem.

Ciekawostka: codice fiscale to coś w rodzaju polskiego PESEL-u połączonego z NIP-em. Ma 16 znaków i nie jest losowy. Pierwsze sześć liter to spółgłoski z nazwiska i imienia, potem idą dwie ostatnie cyfry roku urodzenia, litera oznaczająca miesiąc i dzień urodzenia. U kobiet do dnia dodaje się 40, więc Ewa urodzona dwunastego ma w kodzie 52. Dalej kod miejsca urodzenia (dla urodzonych za granicą zaczyna się od litery Z) i na końcu litera kontrolna. Kto zna regułę, odczyta z kodu Twoje urodziny.

Numer telefonu, adres i e-mail

Numer telefonu Włosi dyktują na różne sposoby: cyfra po cyfrze albo w grupach, często dwójkami. Tomek podał w urzędzie tre, tre, tre… zero, zero, zero… zero, zero, zero, zero (w kursie wszystkie numery są zmyślone). Dwójkami brzmi to tak: trentatré, quarantacinque, diciannove (33 45 19). Gdy nie nadążasz, poproś: Una cifra alla volta, per favore („Po jednej cyfrze, proszę”).

CoJak to wyglądaCo warto wiedzieć
komórka, il cellulare333 000 0000włoskie numery komórkowe zaczynają się od 3
telefon stacjonarny, il fisso051 …numer kierunkowy (il prefisso) zaczyna się od 0 i wybiera się go zawsze, także z tego samego miasta; Bolonia to 051
adres, l'indirizzovia Matteotti 28, int. 7najpierw ulica, potem numer, jak u nas; interno to numer mieszkania
kod pocztowy, il CAP40129 Bolognapięć cyfr przed nazwą miasta
e-mail, l'emailewa.zielinska@…@ to chiocciola, kropka to punto

Ślimak zamiast małpy. Znak @ to po włosku la chiocciola, czyli „ślimak”. Adres Ewy brzmi więc: ewa punto zielinska chiocciola gmail punto com. Myślnik to trattino, podkreślnik trattino basso. A polskich liter w adresie e-mail lepiej nie używać.

Dialog 2 — Quanti anni hai?

Sobota rano. Antek i Lenka czekają na klatce, aż mama znajdzie klucze. Z mieszkania na pierwszym piętrze wychodzi signora Pina, oczywiście z Mortadellą na rękach. A Lenka, jak to sześciolatka, pyta o wszystko, o co dorosłym pytać nie wypada.

Klatka schodowa, sobotni poranek. Signora Pina z kotem, Antek i Lenka z plecakami.

Lenka mówi do signory Piny na „ty”. Dzieciom wolno: we Włoszech maluchy zwracają się na „ty” prawie do wszystkich i nikt się nie obraża. Antek ma już dwanaście lat, więc mówi grzecznie: Scusi, signora. Ty też trzymaj się Lei, dopóki signora sama nie zaproponuje inaczej.

Ciekawostka: Non si chiede! („O to się nie pyta!”) Antek ma rację. Pytanie o wiek, zwłaszcza kobietę, uchodzi we Włoszech za niedyskretne tak samo jak w Polsce. Starsza signora odpowie Ci najwyżej żartem. Za to o wiek dzieci pyta się zawsze i wszędzie, a odpowiedź Ho sei anni e mezzo! („Mam sześć i pół!”) to w ustach sześciolatka sprawa honoru.

Czytanka: Numeri e documenti

Słownictwo lekcji 3

Ćwiczenia podsumowujące

Podsumowanie

  • Od 11 do 16 jedność z przodu (undici, sedici), od 17 dziesiątka z przodu (diciassette, diciotto, diciannove).
  • Liczby złożone jednym słowem: quarantasette. Przed uno i otto samogłoska wypada (ventuno, trentotto), a -tré ma kreskę.
  • sessanta (60) z sei, settanta (70) z sette; 100 to cento.
  • Odmiana avere: ho, hai, ha, abbiamo, avete, hanno. Litera h jest nieme, ale w piśmie obowiązkowe.
  • Wiek z „mieć”: Quanti anni hai? Ho trentotto anni. Zawsze anni z podwójnym „n”.
  • Telefon i adres: il cellulare, il prefisso, l'indirizzo, il CAP, a @ to chiocciola.

W następnej lekcji: rodzina. Tomek pokazuje signorze Pinie zdjęcia w telefonie i zapowiada wizytę dziadka Zbyszka, a Ty poznasz wszystkie włoskie rodzajniki. Tak, wszystkie siedem. Spokojnie, to łatwiejsze, niż brzmi.