Lekcja 1 · poziom A1

Ciao! Come stai?

Pierwsza rozmowa po włosku. Razem z Zielińskimi wysiądziesz z samochodu pod bolońską kamienicą, przywitasz się z sąsiadką z pierwszego piętra (i jej kotem) i przedstawisz się nowemu szefowi. Przy okazji odkryjesz, że włoski czyta się prawie tak, jak się pisze. Prawie, bo kilka połączeń liter zdradza Polaka od pierwszego słowa: ci, ch, gi, gn, gli, sc. Po tej lekcji przestaną Cię zaskakiwać.

0 z 9 ćwiczeń

Zanim zaczniemy: jedna scena

Wrzesień, Bolonia, popołudnie. Pod kamienicą z arkadami w dzielnicy Bolognina parkuje zakurzony samochód na bydgoskich numerach. Wysiadają z niego Zielińscy: Tomek, elektryk, jego żona Ewa, pielęgniarka, dwunastoletni Antek, sześcioletnia Lenka i sześć toreb. W jednej, spakowanej przez dziadka Zbyszka, dzwonią słoiki z ogórkami. „Bo we Włoszech ogórków nie ma” — powiedział dziadek i nikt nie miał siły się kłócić.

Na schodach czeka starsza pani z rudym kotem na rękach. Tomek przez całą drogę ćwiczył jedno słowo. Teraz uśmiecha się szeroko i mówi z całego serca: „Ciao!” Pani unosi brew. Słowo jest dobre i Tomek wymówił je świetnie. Tylko że ciao mówi się do znajomych, a nie do siedemdziesięciodziewięcioletniej sąsiadki, którą widzi się pierwszy raz. Do niej mówi się buonasera. Czemu? Tego dowiesz się za chwilę.

A teraz dobra wiadomość, i to duża: włoski czyta się prawie tak, jak się go pisze. Ma pięć samogłosek, a, e, i, o, u, i brzmią one niemal jak polskie. Akcent w większości słów pada na przedostatnią sylabę, jak u nas. Trzeba tylko oswoić kilka połączeń liter, które Polak odruchowo czyta po swojemu. Prawdziwe wyzwania przyjdą później: rodzajniki (lekcja 4) i to, czy w czasie przeszłym powiedzieć ho, czy sono (lekcje 19 i 20). Spokojnie, będziemy z Tobą.

Powitania i pożegnania

Włosi witają się często i z każdym: z sąsiadem na schodach, z barmanem, ze sprzedawczynią w piekarni, z obcymi w poczekalni u lekarza. Wejść do małego sklepu bez buongiorno to jak wejść do polskiego bloku i nie odpowiedzieć sąsiadce na „dzień dobry”. Najważniejsze pytanie brzmi jednak: czy jesteśmy na „ty”? Od tego zależy, czy możesz powiedzieć ciao.

ZwrotKiedyJak brzmi
ciaocześć — na powitanie i na pożegnanie, ale tylko do osób, z którymi jesteś na „ty”„czao”
buongiornodzień dobry: rano i mniej więcej do wczesnego popołudnia„buondżorno”
buonaseradzień dobry, dobry wieczór: od popołudnia do nocy; także do widzenia„buonasera”
buonanottedobranoc: tylko na pożegnanie, gdy ktoś idzie spać albo wychodzi późno„buonanotte”, z długim „tt”
salveneutralne „dzień dobry” o każdej porze; ratuje, gdy nie wiesz, czy „ty”, czy „pan”„salwe”
come stai?jak się masz? (na „ty”)„kome staj”
come sta?jak się pan/pani ma?„kome sta”
arrivedercido widzenia; uprzejmie i do każdego„arriwederczi”
a dopodo zobaczenia później, na razie (jeszcze dziś)„a dopo”
a domanido jutra„a domani”
a prestodo zobaczenia wkrótce„a presto”

Kiedy kończy się buongiorno? Nie ma jednej godziny. Zwykle po obiedzie, który we Włoszech jada się koło trzynastej, przechodzi się na buonasera. W jednych regionach dzieje się to wcześniej, w innych później. Gdy usłyszysz od kogoś buonasera, po prostu odpowiedz tym samym. A gdy nie wiesz, wybierz salve: pasuje zawsze i nikogo nie urazi.

Ciekawostka: słowo ciao pochodzi z dialektu weneckiego. Dawniej mówiło się tam s-ciavo, czyli „(jestem) twoim sługą”. Uniżone pozdrowienie służącego skróciło się z czasem do ciao i stało się najbardziej koleżeńskim słowem we włoskim. Dziś zna je cały świat, a Włosi mówią je po kilka razy w jednej rozmowie: ciao, ciao, ciao! na pożegnanie przez telefon to zupełnie normalne.

Wpadka Tomka: po pierwszym spotkaniu Tomek zrozumiał, że ciao nie pasuje do starszej pani. Następnego ranka postanowił więc być bardzo elegancki i na schodach powitał sąsiadkę głośnym Buonanotte, signora! Była ósma rano. Buonanotte mówi się tylko na dobranoc. Rano wystarczy zwykłe buongiorno.

Dialog 1 — Sul pianerottolo

Zielińscy wnoszą torby na trzecie piętro. Na półpiętrze stoi signora Pina Bortolotti z pierwszego piętra. Ma siedemdziesiąt dziewięć lat, grubego rudego kota o imieniu Mortadella i wie wszystko o wszystkich w tej kamienicy. Teraz także o Zielińskich.

Klatka schodowa bolońskiej kamienicy. Zielińscy z torbami spotykają sąsiadkę z kotem.

Piacere czy molto lieto? Najprostsze włoskie „miło mi” to piacere: jedno słowo dla wszystkich. Bardziej uroczyście mówi się molto lieto, a kobieta mówi molto lieta. Ewa może więc powiedzieć piacere albo molto lieta, a Tomek piacere albo molto lieto. Na co dzień wystarczy piacere.

Co to za signora? To „pani”. Przed nazwiskiem albo imieniem starszej osoby: signora Bortolotti, signora Pina. Pan to signore, ale przed nazwiskiem końcowe e znika: signor Benassi. W zdaniu oba słowa piszemy małą literą.

Gramatyka: cztery zdania na start

Do pierwszej rozmowy wystarczą cztery wzory. Czasownik essere (być) odmienimy w całości w lekcji 2, a regularne czasowniki w lekcji 5. Na razie ucz się tych zdań jak gotowych klocków.

WzórZnaczeniePytanie do kolegi (tu)Pytanie do pana/pani (Lei)
Mi chiamo Tomek.Nazywam się Tomek.Come ti chiami?Come si chiama?
Sono Tomek Zieliński.Jestem Tomek Zieliński.E tu?E Lei?
Sono polacco.Jestem Polakiem.Di dove sei?Di dov'è?
Abito a Bologna.Mieszkam w Bolonii.Dove abiti?Dove abita?

Mi chiamo znaczy dosłownie „wołam siebie”. Stąd ti chiami (nazywasz się) i si chiama (nazywa się; pan/pani się nazywa). Forma Lei to zaimek „ona”, który w grzecznej rozmowie znaczy „pan” albo „pani”. Czasownik stoi przy niej w trzeciej osobie, dokładnie jak w polskim „czy pan się nazywa”: Come si chiama? W piśmie urzędowym często pisze się ją wielką literą, żeby odróżnić „pana” od „niej”. Kobieta mówi o sobie sono polacca, mężczyzna sono polacco.

Zaimek można opuścić, tak jak po polsku. Tu włoski jest Polakowi bliski: końcówka czasownika mówi, kto działa, więc Sono polacco wystarczy. Zaimek io (ja) dodajesz tylko dla podkreślenia albo kontrastu: Io sono Ewa, e lui è Tomek. Kto ciągle mówi io, io, io, brzmi jak ktoś bardzo zajęty sobą.

A Bologna, ale in Italia. Przed nazwą miasta stoi a: Abito a Bologna. Przed nazwą kraju stoi in: Abito in Italia. Skąd jesteś, mówisz przez di i miasto: Sono di Bydgoszcz. Do przyimków wrócimy jeszcze nie raz.

Wpadka Tomka: Tomek chciał być bardzo poprawny i przedstawił się szefowi: Mi chiamo è Tomek. Tak się nie da: albo Mi chiamo Tomek (nazywam się), albo Il mio nome è Tomek (moje imię to), albo najprościej Sono Tomek. Wszystkie trzy są dobre, mieszanka dwóch nie jest.

Pytania: come? chi? dove? di dove?

Włoskie słowa pytające są krótkie i stoją na początku zdania. Pytanie bez słowa pytającego buduje się jeszcze prościej niż po polsku: bez żadnego „czy”, samą intonacją. Sei polacco. to „jesteś Polakiem”, a Sei polacco? to „czy jesteś Polakiem?”. Głos na końcu idzie w górę i to wszystko.

PytanieZnaczeniePrzykład
come?jakCome ti chiami?
che cosa?coChe cos'è questo?
chi?ktoChi è lei?
dove?gdzieDove abiti?
di dove?skądDi dove sei?
qual è?jaki jest, który jest (z wielu)Qual è il tuo cognome?

Kreska nad è zmienia znaczenie. Włoski stawia znak akcentu tylko w kilku miejscach, ale tam jest obowiązkowy. È z kreską to „jest”, a e bez kreski to „i”: Ewa è polacca e Pina è italiana. Znak stoi też nad ostatnią samogłoską słów akcentowanych na końcu: città, caffè, perché. W ćwiczeniach możesz pisać bez kreski: silnik zaliczy odpowiedź i pokaże poprawny zapis. A pod polem odpowiedzi znajdziesz przyciski à è é ì ò ù.

Na Come stai? odpowiadasz krótko. Bene, grazie. E tu? albo Benissimo! E Lei? Nikt nie czeka na raport o zdrowiu. Uczciwe così così („tak sobie”) albo bardzo włoskie non c'è male („nie najgorzej”) też przejdą, ale przy così così przygotuj się na pytanie, co się stało.

Alfabet włoski

Włoski alfabet ma tylko 21 liter. Pięć kolejnych, j, k, w, x, y, występuje wyłącznie w słowach obcych, jak jeans, kiwi czy taxi. Razem daje to 26 liter. Kliknij każdą i posłuchaj jej nazwy. Na czerwono zaznaczyliśmy te, przy których Polak sięga po polską wymowę.

Kilka liter ma po dwie nazwy i usłyszysz obie. V to vu, ale też vi. W to doppia vu, czyli „podwójne v”. Y to ipsilon albo i greca, czyli „greckie i”. A J to i lunga, „długie i”.

Literowanie po włosku: B come Bologna. Przez telefon, w urzędzie albo u lekarza Włosi literują nazwami miast. Każde dziecko zna ten zestaw ze szkoły: A come Ancona, B come Bologna, C come Como. Litery obce dostają zwykłe słowa: J come jolly, W come Washington. Kliknij i posłuchaj całej listy. Twoje nazwisko na pewno będziesz literować. Często.

Polskich liter z ogonkami Włoch nie ma na klawiaturze. Zieliński zamieni się w dokumentach w Zielinski, a Łukasz w Lukasza. To normalne. Przy umowie najmu i w urzędzie sprawdzaj tylko, czy zapis zgadza się z paszportem albo dowodem osobistym.

Wymowa: litery, które zdradzają Polaka

To najważniejsza część tej lekcji. Nie musisz mówić bez akcentu. Musisz tylko przestać czytać te połączenia liter po polsku, bo wtedy Włoch słyszy zupełnie inne słowo. Przeczytaj tabelę, a potem odsłuchaj słowa poniżej i powtarzaj je na głos. Śmiało, sąsiedzi przywykną.

ZapisPolski odruchJak jest naprawdę
ce, ci„ce”, „ci”polskie „cz”: ciao to „czao”, cena to „czena”. Przed a, o, u zwykłe k: casa
che, chi„che”, „chi”samo „k”: che to „ke”, chiesa to „kieza”. Polskiego „ch” we włoskim nie ma wcale
ge, gi„ge”, „gi”polskie „dż”: gelato to „dżelato”, giorno to „dżorno”
ghe, ghi„che”, „chi”twarde „g”: spaghetti to „spagetti”, funghi to „fungi”
gn„gn”polskie „ń”: bagno to „bańo”, gnocchi to „ńokki”
gli„gli”miękkie „l” jak w „liść”: famiglia to „familja”, figlio to „filjo”
sce, sci„sce”, „ści”polskie „sz”: pesce to „pesze”, uscita to „uszita”. Ale sca, sco, scu, sch to „sk”: scuola
z, zz„z”„c” albo „dz”, nigdy polskie „z”: pizza to „pitstsa”, zero to „dzero”
qu„ku”„kw”: quattro to „kwattro”, questo to „kwesto”
h„h”, „ch”nic. Nieme zawsze: hotel to „otel”, ho to „o”
ll, tt, nn…pojedyncza głoskapodwójną spółgłoskę trzyma się dłużej, jak w polskim „lekko”: nonno (dziadek) i nono (dziewiąty) to dwa różne słowa

Akcent: na przedostatniej, chyba że… Większość włoskich słów ma akcent na przedostatniej sylabie, jak po polsku: ca-sa, ra-gaz-zo, Bo-lo-gna. Gdy akcent pada na ostatnią, Włosi stawiają kreskę: cit-tà, caf-fè, per-ché. Jest jednak sporo słów z akcentem na trzeciej od końca sylabie, i tych pisownia nie zdradza: te-LE-fo-no, NA-po-li, MU-si-ca. Takie słowa trzeba po prostu osłuchać, dlatego każde hasło w słowniczku ma nagranie i zapis wymowy.

Ciekawostka: nadmorskie Rimini, dokąd Zielińscy pojadą w pierwszy wolny weekend, Włosi wymawiają RI-mi-ni, z akcentem na pierwszej sylabie. Tak samo MO-de-na, TA-ran-to i U-di-ne. Polak, który powie „Rimi-ni”, zostanie zrozumiany, ale od razu wiadomo, że przyjechał z daleka.

Wpadka Tomka: w pierwszej knajpce Tomek zamówił z dumą „bruszettę”. Kelner długo się zastanawiał, aż zrozumiał: bruschetta. We włoskim sch to zawsze „sk”, więc mówi się „brusketta”. Za to pesce (ryba) to rzeczywiście „pesze”. Tak, to podchwytliwe.

Dialog 2 — Come si scrive?

Poniedziałek, siódma rano. Tomek zaczyna pracę jako elektryk, po włosku elettricista, w firmie instalacyjnej Impianti Reno. Kierownik budowy Gianni ma pięćdziesiąt osiem lat, szalik Bologna FC w samochodzie i zdanie na każdy temat. Teraz musi wpisać nowego pracownika na listę. Problem: nazwisko Zieliński.

Magazyn firmy Impianti Reno. Gianni trzyma długopis i listę pracowników.

Ciekawostka: słowo dai („no dalej”, „chodź”, „no weź”) usłyszysz w Bolonii kilkadziesiąt razy dziennie: w pracy, na boisku, w sklepie. A gdy Włoch czegoś nie wie i nie ma zamiaru zgadywać, wzrusza ramionami i mówi boh. To pełnoprawna odpowiedź. Spróbuj, działa.

Gotowce do każdej rozmowy. Kiedy nie rozumiesz, nie udawaj. Włosi mówią szybko, ale chętnie zwolnią: Scusi, non capisco. Più piano, per favore. Può ripetere, per favore? Do kolegi: Puoi ripetere? Zdanie Come si scrive? („jak to się pisze?”) traktuj na razie jak gotowy zwrot. Formy z si wyjaśnimy później.

Czytanka: Una nuova vita a Bologna

Gdzie jest „proszę”? Prosząc o coś, mówisz per favore: Un caffè, per favore. Dziękując: grazie albo grazie mille, czyli „tysiąc dzięki”. Na podziękowanie odpowiadasz prego, czyli „proszę, nie ma za co”. Przepraszając za drobiazg mówisz scusa (na „ty”) albo scusi (do pana, pani), a mi dispiace to „przykro mi”, gdy naprawdę coś zawiniłeś. A kiedy chcesz przejść przez zatłoczony autobus albo wejść do czyjegoś biura, mówisz permesso? To jedno słowo otwiera we Włoszech wiele drzwi.

Słownictwo lekcji 1

Przy rzeczownikach stoi rodzajnik: il dla większości słów rodzaju męskiego, la dla żeńskiego, a l' przed samogłoską. Ucz się go od pierwszego dnia razem ze słowem: od lekcji 4 będzie to miało znaczenie. Przy słowach, które mają formę męską i żeńską, podajemy obie: polacco, polacca.

Ćwiczenia podsumowujące

Podsumowanie

  • Powitanie według pory dnia: buongiorno rano, buonasera od popołudnia, buonanotte tylko na dobranoc. Ciao wyłącznie na „ty”, a gdy masz wątpliwości: salve. Pożegnanie: arrivederci, a domani.
  • Cztery zdania na start: Mi chiamo…, Sono…, Sono polacco. albo Sono polacca., Abito a Bologna. Zaimek io zwykle opuszczasz.
  • Tu na co dzień, Lei do starszych i w urzędzie: Come ti chiami?, ale Come si chiama?, z czasownikiem w trzeciej osobie.
  • Pytanie bez słowa pytającego to sama intonacja: Sei polacco? A è z kreską to „jest”, e bez kreski to „i”.
  • Wymowa: ci, ce to „cz”, ch to „k”, gi, ge to „dż”, gh to „g”, gn to „ń”, gli to „lj”, sci, sce to „sz”, h milczy, a podwójne spółgłoski trzymasz dłużej.
  • Literujesz miastami: Z come Zara, B come Bologna. A na wszystko, co niejasne: Scusi, non capisco. Più piano, per favore.

W następnej lekcji: skąd jesteś i jakimi językami mówisz. Kraje, narodowości, pełna odmiana essere i pierwsze zdania przeczące. Signora Pina już nie może się doczekać: ma do Zielińskich mnóstwo pytań.