Lekcja 2 · poziom A1

Di dove sei?

Skąd jesteś, gdzie mieszkasz i jakimi językami mówisz. Przy okazji poznasz wszystkie zaimki osobowe i pełną odmianę essere, czyli „być”, najważniejszego czasownika we włoskim. Nauczysz się przeczyć, powiesz „ja też” i „ja też nie”, a na kursie wieczorowym u Chiary przekonasz się, że Tomek mówi po włosku płynnie. Rękami.

0 z 9 ćwiczeń

Zanim zaczniemy: pytanie, które usłyszysz sto razy

Di dove sei? to pierwsze pytanie, jakie usłyszysz od Włocha, gdy tylko wychwyci obcy akcent. W kolejce w piekarni, u fryzjera, w poczekalni u lekarza, na budowie. To nie podejrzliwość, tylko zwykła ciekawość: Włosi lubią rozmawiać, a cudzoziemiec to świetny temat. Zaraz potem padnie zwykle drugie pytanie: E ti piace l'Italia? („A podoba ci się we Włoszech?”). Poprawna odpowiedź brzmi: Sì, moltissimo! Zwłaszcza gdy pyta ktoś, kto właśnie poczęstował Cię swoimi tortellini.

Ewa i Tomek zapisali się na wieczorowy kurs włoskiego dla dorosłych cudzoziemców. Takie kursy prowadzą we Włoszech publiczne szkoły dla dorosłych, w skrócie CPIA. Uczy Chiara Mazzoni: trzydzieści lat, cierpliwość anioła i poczucie humoru, które jeszcze się przyda. W grupie jest też Olena z Ukrainy. Zanim jednak zaczną się zajęcia, potrzebujesz kilku nazw krajów.

Kraje i miasta

Nazwy krajów piszemy wielką literą. Inaczej niż po polsku zwykle mają rodzajnik: la Polonia, l'Italia, il Marocco. Rodzajnikom przyjrzymy się dokładnie w lekcji 4. Na razie wystarczy, że przyjmiesz je jako część nazwy. Ważniejsze jest to, jak powiedzieć, skąd jesteś i gdzie mieszkasz.

KonstrukcjaPrzykładZnaczenie
sono di + miastoSono di Bydgoszcz.jestem z Bydgoszczy
sono + narodowośćSono polacco.jestem Polakiem (czyli: jestem z Polski)
vengo da + krajVengo dalla Polonia.pochodzę z Polski, przyjeżdżam z Polski
abito a + miastoAbito a Bologna.mieszkam w Bolonii
abito in + kraj, regionAbito in Italia, in Emilia-Romagna.mieszkam we Włoszech, w Emilii-Romanii

Miasto z di, kraj przez narodowość. Pochodzenie z miasta mówisz przez di: Sono di Cracovia. Z krajem tak się nie da. Zamiast tego podajesz narodowość (Sono polacca.) albo mówisz Vengo dalla Polonia. Słówko dalla to da + la, czyli „z” połączone z rodzajnikiem. Takie połączenia ćwiczymy od lekcji 7, na razie potraktuj to zdanie jak gotowiec.

Ciekawostka: kilka polskich miast ma własne włoskie nazwy. Warszawa to Varsavia, Kraków Cracovia, Gdańsk Danzica, a Wrocław Breslavia. Pozostałe miasta po prostu tracą ogonki. Bydgoszczy nie przetłumaczono nigdy i Włosi wymawiają ją tak, jak potrafią. Zobaczysz w dialogu 2.

Dialog 1 — Al corso di italiano

Wtorek, wpół do siódmej wieczorem, szkoła dla dorosłych w Bolognina. W sali kilkanaście osób z różnych krajów, każdy po pracy i każdy trochę zmęczony. Chiara zaczyna od najprostszego pytania na świecie.

Pierwsze zajęcia w szkole dla dorosłych. Chiara stoi przy tablicy, kursanci siedzą w półkolu.

Z Lei na tu. Chiara najpierw zwraca się do Ewy grzecznie: E Lei, signora? Di dov'è? Zaraz potem proponuje mówienie na „ty”: ci diamo del tu, dosłownie „dajemy sobie ty”. Tak samo powiesz „jesteśmy na pan, pani”: ci diamo del Lei. Włosi przechodzą na „ty” szybciej niż Polacy, zwłaszcza młodsi i w pracy fizycznej. Ale pierwszy krok należy do starszego albo do przełożonego. Chiara jest nauczycielką, więc proponuje ona.

Ciekawostka: żart Chiary działa i po włosku, i po polsku: la lingua to i „język” w ustach, i „język”, którym mówimy. A Włosi naprawdę mówią rękami. Gesty mają swoje znaczenia, a niektóre zna każdy Włoch: palce złożone w „szyszkę” i potrząsane w górę i w dół to Ma che vuoi?, czyli „O co ci właściwie chodzi?”. Tego gestu nie pokazuj szefowi.

Gramatyka: zaimki osobowe i czasownik essere

Czasownik essere (być) poznałeś w lekcji 1 w dwóch formach: sono i è. Czas na całość. Jest nieregularny, jak „być” w każdym języku, więc formy trzeba po prostu zapamiętać. Na szczęście jest ich sześć i wszystkie są krótkie.

Zaimekessere (być)polski
iosonoja jestem
tuseity jesteś
lui, lei, Leièon jest, ona jest; pan jest, pani jest
noisiamomy jesteśmy
voisietewy jesteście
lorosonooni są, one są

Sono dwa razy. Io sono i loro sono brzmią tak samo. W praktyce to nie przeszkadza, bo z reszty zdania zwykle wiadomo, o kogo chodzi: Sono polacco mówi jedna osoba, a Sono polacchi to już oni. Gdy trzeba, dodajesz zaimek: Loro sono di Roma.

Zaimki są prostsze niż polskie. Loro to jednocześnie „oni” i „one”, a noi i voi nie mają rodzaju. Rodzaj wraca za to w przymiotniku i narodowości: Ewa i Olena powiedzą siamo straniere, ale gdy dołączy do nich Tomek, cała trójka to już siamo stranieri. Wystarczy jeden mężczyzna w grupie i wraca forma męska, tak samo jak w polskim „one” i „oni”.

lei czy Lei? To samo słowo znaczy „ona” i „pani” (a także „pan”!). W grzecznej rozmowie czasownik stoi w trzeciej osobie, jak w polskim „czy pani jest…”: Signora, Lei è di Bologna? W piśmie grzecznościowe Lei często pisze się wielką literą. Do mężczyzny też mówisz Lei, ale przymiotnik zgadza się z rozmówcą: Signor Benassi, Lei è italiano?

Ciekawostka: a jak grzecznie zwrócić się do grupy, na przykład do dwóch urzędniczek? Istnieje bardzo oficjalne Loro, ale usłyszysz je dziś głównie od kelnera w eleganckiej restauracji. Na co dzień do każdej grupy, także do państwa, mówi się po prostu voi: Voi di dove siete? Tego trzymaj się i Ty.

Żeby już teraz powiedzieć, jakimi językami mówisz, potrzebujesz jeszcze jednego czasownika: parlare (mówić). Jest regularny, a wszystkie czasowniki tego typu dokładnie poznasz w lekcji 5. Na razie przyjrzyj się końcówkom: to one mówią, kto mówi, więc zaimek możesz opuścić.

Osobaparlarepolski
ioparlomówię
tuparlimówisz
lui, lei, Leiparlamówi
noiparliamomówimy
voiparlatemówicie
loroparlanomówią

Uwaga na akcent w parlano. W trzeciej osobie liczby mnogiej akcent pada na trzecią sylabę od końca: PAR-la-no, nie „par-LA-no”. Tak samo A-bi-ta-no (mieszkają). To jeden z odruchów, który od razu zdradza Polaka.

Przeczenie: non, anche, neanche

Tu włoski jest dla Polaka wygodny. Przeczenie non stoi przed czasownikiem, dokładnie tam, gdzie polskie „nie”.

ZdaniePrzeczenieZnaczenie
Parlo tedesco.Non parlo tedesco.Nie mówię po niemiecku.
Sono inglese.Non sono inglese.Nie jestem Anglikiem.
Sei di Roma?No, non sono di Roma.Nie, nie jestem z Rzymu.
Capisco tutto.Non capisco niente.Nic nie rozumiem.

Zwróć uwagę na dwa przeczenia w odpowiedzi: no odpowiada na pytanie, a non przeczy czasownikowi. No, non sono di Roma. Tak samo po polsku: „Nie, nie jestem”. A podwójne przeczenie działa jak u nas: Non capisco niente, dosłownie „nie rozumiem nic”.

Mówi ktośTy teżTy nie
Parlo inglese.Anch'io.Io no.
Non parlo tedesco.Neanch'io.Io sì.

Anche i neanche. „Też” w zdaniu twierdzącym to anche: Parlo inglese. — Anch'io. W zdaniu przeczącym „też nie” to jedno słowo: neanche (albo nemmeno, neppure, znaczą to samo). Non parlo tedesco. — Neanch'io. Polski odruch podpowiada „anche io non”, a tak Włoch nie powie. Przed io samogłoska zwykle wypada i zostaje apostrof: anch'io, neanch'io. Pełne anche io też jest poprawne.

Neanche na początku zdania. Gdy neanche stoi przed czasownikiem, non już nie dodajesz: Neanche Luca è bolognese. („Luca też nie jest z Bolonii”). Gdy stoi po czasowniku, non wraca: Luca non è bolognese, e neanche Olena. Na początek wystarczy Ci jednak krótkie neanch'io.

Narodowości i języki

Tak samo jak po polsku, a inaczej niż w angielskim, narodowości i języki piszemy małą literą: polacco, italiano, inglese. Wielką literą tylko nazwę kraju. Język to zwykle męska forma narodowości. Narodowości dzielą się na dwie grupy:

KrajOn; językOnaOniOne
la Poloniapolaccopolaccapolacchipolacche
l'Italiaitalianoitalianaitalianiitaliane
la Germaniatedescotedescatedeschitedesche
l'Ucrainaucrainoucrainaucrainiucraine
la Romaniarumenorumenarumenirumene
il Maroccomarocchinomarocchinamarocchinimarocchine
la Franciafrancesefrancesefrancesifrancesi
l'Inghilterraingleseingleseinglesiinglesi
l'Albaniaalbanesealbanesealbanesialbanesi

Dwie grupy. Narodowości na -o mają cztery formy: -o, -a, -i, -e. Narodowości na -e mają tylko dwie: francese dla niego i dla niej, francesi w liczbie mnogiej. Tak samo inglese, cinese, portoghese i bolognese. A skąd h w polacchi i tedeschi? Bez niego polacci czytałoby się „polaczi”. Litera h pilnuje twardego „k”.

O języku mówisz zwykle bez rodzajnika po parlare: Parlo polacco e un po' di italiano. Zwróć uwagę na un po' di, czyli „trochę”. Po' to skrót od poco, dlatego pisze się go z apostrofem, nie z kreską. Słowo straniero znaczy „cudzoziemiec” albo „zagraniczny” i odmienia się jak narodowość: straniero, straniera, stranieri, straniere.

Ciekawostka: zapytaj Włocha Di dove sei?, a rzadko usłyszysz Sono italiano. Częściej Sono bolognese, Sono siciliana albo Sono di Lecce. Włochy zjednoczyły się dopiero w XIX wieku i przywiązanie do własnego miasta jest tu ogromne. Ma nawet nazwę: il campanilismo, od campanile, dzwonnicy. Swoja jest zawsze najpiękniejsza.

Wpadka Tomka: w barze na rogu barista zapytał Tomka, skąd jest. Tomek wypiął pierś i oznajmił z dumą: Io sono Polonia!, czyli „Jestem Polską!”. Barista ukłonił się nisko: Piacere, Polonia. Io sono Italia. Od tej pory tak się witają. Poprawnie: Sono polacco albo Vengo dalla Polonia.

Wymowa: nazwy krajów i narodowości

Nazwy krajów to dobra powtórka z lekcji 1. Sprawdź, czy przeczytasz je poprawnie, zanim klikniesz w nagranie w słowniczku.

ZapisWymowaPrzykład
ge, gi„dże”, „dżi”Germania, Belgio
ce, ci„cze”, „czi”francese, Grecia, Cina
gh, chtwarde „g” i „k”Inghilterra, tedeschi, Turchia
gn„ń”Sardegna, Bologna
zz„c”, długie „tts”Svizzera
-ia z akcentem„i-a”, dwie sylabyRomania, Turchia

Dwie sylaby czy jedna? Pisownia tego nie zdradza i trzeba osłuchać. Polonia, Germania i Italia kończą się jedną sylabą „-nja”, „-lja”: po-LO-nia, dżer-MA-nia, i-TA-lia. Za to w Romania i Turchia akcent pada na i i końcówka rozpada się na dwie sylaby: ro-ma-NI-a, tur-KI-a.

Dialog 2 — Il vicino di casa

Luca Ferri ma dwadzieścia pięć lat, studiuje na Uniwersytecie Bolońskim i mieszka w mieszkaniu obok Zielińskich. Mówi bardzo szybko i bardzo potocznie. W kolejnych lekcjach pomoże Tomkowi w urzędach. Na razie spotykają się na klatce schodowej: Luca z rowerem, Tomek i Antek z kartonem pełnym kabli.

Klatka schodowa. Luca z rowerem na ramieniu, Tomek i Antek z kartonem.

Potoczny włoski Luki. Figo! to „super!”, „ale fajnie!”. Raga to skrót od ragazzi (chłopaki, ludzie) i mówi tak każdy student. Boh znasz już z lekcji 1: „nie wiem” i wzruszenie ramion. Tranquilli to „spokojnie” do kilku osób, do jednej tranquillo albo tranquilla. Słuchaj tych słów, ale do signory Piny i do szefa ich nie używaj.

Di Lecce, in Puglia. Region to po włosku la regione, a Włochy mają ich dwadzieścia. Bolonia leży w Emilia-Romagna, a Lecce na samym obcasie włoskiego buta, w Puglia. Mieszkańca regionu określa przymiotnik: pugliese, siciliano, toscano.

Czytanka: Un palazzo, tante lingue

Ewa na zajęciach u Chiary napisała krótki tekst o swojej kamienicy. Posłuchaj go, a potem przeczytaj sam.

Palazzo to nie pałac. Tak Włosi nazywają każdy większy budynek mieszkalny, także zwykłą kamienicę. Pałac w naszym rozumieniu to też palazzo, na przykład Palazzo d'Accursio, ratusz na Piazza Maggiore. Z kontekstu zawsze wiadomo, o który chodzi.

Słownictwo lekcji 2

Przy narodowościach podajemy formę męską i żeńską. Przy krajach stoi rodzajnik, bo po włosku nazwa kraju zwykle go ma: la Polonia è grande. Wyjątek to zwroty z in: abito in Polonia, in Italia.

Ćwiczenia podsumowujące

Podsumowanie

  • Odmiana essere: sono, sei, è, siamo, siete, sono. Lei („pan, pani”) idzie z è, do grupy mówisz voi.
  • Zaimki: io, tu, lui, lei, noi, voi, loro. Loro to i „oni”, i „one”.
  • Pochodzenie: Sono di Bydgoszcz., Sono polacco., Vengo dalla Polonia. Mieszkanie: a Bologna, ale in Italia.
  • Narodowości i języki małą literą, z rodzajem i liczbą: polacco, polacca, polacchi, polacche; na -e tylko dwie formy: francese, francesi.
  • Przeczenie non stoi przed czasownikiem: Non parlo tedesco. „Ja też” to anch'io, „ja też nie” to neanch'io.
  • Wymowa: Germania to „dżermania”, Sardegna to „sardeńa”, a Romania ma akcent na NI.

W następnej lekcji: liczby, wiek i numer telefonu, czyli wszystko, o co zapytają Tomka w urzędzie przy wyrabianiu codice fiscale. Luca idzie z nim, a signora Pina zdradzi, ile ma lat. Prawie.